Af hverju þarf ég sprautu við COVID-19? Um bólusetningu barna og ungmenna

ENSKA / ENGLISH

PÓLSKA / POLSKI

 

Er svar við spurningunni þinni ekki hér fyrir neðan?
Kannski getur þú beðið einhvern fullorðinn sem þú treystir til að hjálpa þér að finna svarið hér á vef landlæknis eða á covid.is. Ef þú vilt getur þú líka sent fyrirspurn sem verður þá bætt við spurningarnar hér ef hún varðar fleiri en þig. Það eru nokkrar leiðir til:

  • Ef þú hefur spurningu um þína eigin heilsu eða hvernig þér líður út af bólusetningunni er best að tala við foreldri/forráðamann, skólahjúkrunarfræðing eða einhvern á heilsugæslustöðinni þinni. Til að ná sambandi við heilsugæslustöðina getur þú t.d. notað netspjall á www.heilsuvera.is.
  • Það er hægt að senda almennar fyrirspurnir um COVID-19 sjúkdóm hjá börnum, reglur út af COVID-19 og COVID-19 bólusetningar inn á netspjall á www.covid.is. Spurningar eru sendar áfram til sóttvarnalæknis ef það er ekki hægt að svara þeim strax á netspjallinu. Ekki nota þessa leið ef þú þarft að fá ráðleggingar um mjög persónulega hluti.
  • Ef þú vilt vita meira um réttindi barna í tengslum við heimsfaraldurinn eða annað er hægt að skoða heimasíðu umboðsmanns barna, www.barn.is. Þar er netspjall en það er líka hægt að hringja ókeypis eða senda tölvupóst með spurningum.


Hvað er COVID-19 eða nýja kórónuveiran?

COVID-19 er mjög smitandi veirusýking (en veiran heitir SARS-CoV-2). Langflest börn verða ekki alvarlega veik af COVID-19. Ung börn og krakkar á Íslandi fá alls konar bólusetningar til að vernda þau fyrir sjúkdómum. Sóttvarnalæknir vill núna bjóða krökkum bólusetningu til að minnka líkurnar á að þau veikist af COVID-19.

Eins og þegar fullorðið fólk fær bólusetningu þá þurfa krakkar líka að hugsa málið vel, því það er eðlilegt og skynsamlegt að velta hlutunum fyrir sér. Hér fyrir neðan eru spurningar og svör um bólusetningu við COVID-19 til að hjálpa þér að taka þína ákvörðun.

 Af hverju ætti ég að fá sprautu við COVID-19?

  • Sprautan er með bóluefni til að koma í veg fyrir veikindi ef maður smitast af COVID-19. Lang flest börn og unglingar sem fá COVID-19 verða ekki alvarlega veik en það getur verið mjög erfitt fyrir suma að fá sjúkdóminn. Bóluefni minnkar líkur á að fá alvarlegan sjúkdóm og að þurfa að leggjast inn á spítala.

Hvað gæti gerst ef ég fæ COVID-19?

  • Þegar maður smitast af COVID-19 er mikilvægt að fara varlega, hugsa vel um sig og passa að smita ekki aðra.
    Það erfiðasta við að smitast er þess vegna oft einangrunin, sem getur staðið yfir i 10–14 daga. Þá getur verið mjög erfitt að mega ekki hitta vini og fjölskyldu (nema á samfélagsmiðlum). Fjölskyldan má samt vera hjá manni en þá þurfa þau að vera í sóttkví og mega ekki fara í vinnuna eða í skólann.

Hvernig veikindum veldur COVID-19?

  • Algeng einkenni eru hiti, hósti, hálsbólga en einnig magaverkir og niðurgangur. Margir verða þreyttir og fá verki í bein og vöðva. Oft eru þessi einkenni ekki mikil.

Eru einhver önnur einkenni vegna COVID-19?

  • Sumir finna breytingu á lyktar- og bragðskyni þannig að matur er skrítinn á bragðið eða maður finnur ekki bragð.

Er hægt að verða alvarlega veikur af COVID-19?

  • Stundum verða algengu einkennin mikil og sumir verða meira veikir og finnst þá erfitt að anda eða fá lungnabólgu og þurfa að fara á spítala. Það hefur gerst að börn og unglingar fái alvarlegan sjúkdóm eftir COVID-19, en það hefur þó enn ekki gerst hér á Íslandi. Með því að bólusetja við COVID-19 eru minni líkur á að þetta geti gerst.

Batnar öllum sem fá COVID-19?

  • Flestum batnar á 1–2 vikum eftir smit. Sumir fullorðnir og sum börn og unglingar fá það sem er kallað langtíma COVID-19. Þá tekur margar vikur eða marga mánuði að jafna sig alveg eftir veikindin. Mögulega getur þetta gerst þótt COVID-19 veikindin hafi ekki verið mikil. En það er margt sem er ekki ennþá vitað um þetta.

Hvað meira er vitað um langtíma COVID-19?

  • Þeir sem finna fyrir þessu geta haft margskonar einkenni, eins og
      • erfitt að hugsa og einbeita sér
      • þreyta og kraftleysi
      • kvíði og jafnvel þunglyndi

Hvað er hægt að gera til að fá hjálp við langtíma COVID-19?

  • Það er hægt að fá hjálp til að líða betur frá sérfræðingum eins og læknum og sálfræðingum.

Hvaða bóluefni eru notuð fyrir börn og ungmenni?

  • Bóluefni frá fyrirtækinu Pfizer / BioNTech er notað hér á landi fyrir 12–15 ára. Bóluefnið er talið öruggt fyrir þennan aldur og hefur fengið leyfi hjá Lyfjastofnun til að nota hjá börnum. Þetta bóluefni er gefið börnum í mörgum löndum.

Eru bóluefnin örugg fyrir börn og ungmenni?

  • Bóluefnin eru ný lyf en það eru búið að rannsaka þau mjög vel og gefa þau milljónum fullorðinna og barna. Aukaverkanir eru sjaldgæfar og þau eru talin mjög örugg. Vísindamenn vita að það öruggara að fá bólusetningu heldur en COVID-19 sjúkdóminn, og þess vegna er börnum og fullorðnum boðin sprauta.

Má ég ráða því hvort ég fái sprautu gegn COVID-19?

  • Þú þarf að tala um það við foreldra þína og þið að ákveða það saman. Enginn er samt neyddur til að fá sprautu sem vill það ekki.

Hvar fæ ég bólusetningu gegn COVID-19?

  • Heilsugæslan hefur auglýst hvenær og hvar bólusetning er í boði fyrir þinn aldurshóp.

Þarf einhver að koma með mér í bólusetninguna?

  • Forsjáraðili (mamma, pabbi eða annar fullorðinn sem ber ábyrgð á þér samkvæmt lögum) þarf að koma með þér ef þú ert ekki orðinn 16 ára. Sá sem kemur með þér mun sitja hjá þér allan tímann.

Hvernig fer bólusetningin fram?

  • Þú mætir og ert skráð(ur) inn, svo þarftu að bíða kannski stutta stund. Það má nota símann sinn ef þarf að bíða en það má bara ekki taka myndir. Það verður líka sýnd mynd á skjá til að horfa á. Síðan kemur hjúkrunarfræðingur og gefur þér sprautuna. Hjúkrunarfræðingurinn talar við þig og útskýrir allt sem hún/hann ætlar að gera.

 Hvernig er sprautan gefin?

  • Það er sprautað í handlegginn við öxlina. Þú ræður hvoru megin. Flestir sitja þegar bólusetningin er gerð en það má líka biðja um að fá að liggja. Það er sérstakur staður fyrir þá sem eru kvíðnir eða vilja leggjast.

Er vont að fá sprautu?

  • Þú hefur kannski fengið sprautu (bólusetningu) áður og þessi sprauta er lík því. Flestum finnst það ekki vont en kannski smá óþægilegt. Það tekur mjög stuttan tíma að gefa sprautuna.

Er eitthvað annað sem maður getur gert til að gera sprautuna þægilegri?

  • Það getur verið gott að sitja á höndunum eða sitja á annarri hendinni og halda í hendi þess sem er með þér eða halda á bolta eða einhverju til að kreista. Það er minna óþægilegt að fá sprautu ef sá handleggur er afslappaður, kannski hjálpar að ímynda sér að hann sé sofandi. Fyrir marga er best að horfa í hina áttina og reyna að hugsa um eitthvað annað.

Hvaða gerir maður ef manni líður illa?

  • Ef þér líður illa á undan eða eftir sprautuna er mikilvægt að þú látir vita. Það eru hjúkrunarfræðingar á svæðinu sem geta hjálpað.

Hvað gerist svo þegar búið er að gefa sprautuna?

  • Þegar sprautan er búin þarf að bíða í 15 mínútur því sumir hafa ofnæmi fyrir sprautunni og fá þá einkenni (útbrot og kláði, rauðar eða bólgnar varir/ tunga, yfirlið, uppköst eða erfitt að anda). Hjúkrunarfræðingar á staðnum munu hjálpa ef slíkt gerist.

Þarf ég að fá aðra sprautu seinna?

  • Já, þú færð sms skilaboð eftir 3 vikur þegar þú átt að mæta í sprautu nr. 2. Það er mikilvægt að fá báðar sprauturnar svo bóluefnið virki sem best. Það er líka í lagi að það líði aðeins lengra en 3 vikur ef það hentar betur. Þá getur þurft að fá upplýsingar hjá netspjalli á www.heilsuvera.is um hvenær megi koma í bólusetningu.

Get ég fengið aukaverkanir af bólusetningunni?

  • Algengt er að fá óþægindi í handlegginn eftir bólusetninguna eða hita, höfuðverk og verki í líkamann (bein- eða vöðvaverki). Einnig verða sumir þreyttir í einn eða tvo daga. Þessar aukaverkanir gerast oftar eftir seinni sprautuna. Nota má verkjalyf ef þarf.

Eru aðrar sjaldgæfar aukaverkanir?

  • Það eru sjúkdómar sem kallast hjartabólgur sem eru mjög sjaldgæfir en hafa gerst eftir bólusetningu hjá ungu fólki, drengjum frekar en stúlkum. Flestir hafa jafnað sig fljótt og vel.

Hefur bóluefnið áhrif á hormónastarfsemi unglinga?

  • Það er verið að skoða hvort breytingar á tíðahring, bæði litlar eða miklar blæðingar, hafi tengsl við bólusetningu með þessu bóluefni. Þetta er því ekki vitað enn. Aðrar hugsanlegar breytingar á hormónastarfsemi hafa ekki komið fram.

Hvort er verra, COVID-19 sjúkdómurinn eða aukaverkanir bólusetningar?

  • Einkenni, fylgikvillar og hugsanleg langtíma COVID-19 eru talin verri en aukaverkanir bólusetningar og þess vegna er mælt með bólusetningu.

Er hættulegt að fá sprautu gegn COVID-19?

  • Nei það er ekki talið hættulegt, aukaverkanir eru fáar og alvarlegar aukaverkanir mjög sjaldgæfar. Það er talið verra að fá COVID-19 sjúkdóminn.

Fyrst birt 10.08.2021
Síðast uppfært 10.09.2021

<< Til baka