Spurningar og svör varðandi kórónuveiruna SARS-CoV-2 og COVID-19

Sjá einnig spurningar og svör varðandi bólusetningu gegn COVID-19

--------------

(English)


Um kórónuveiruna SARS-CoV-2

Hvað er kórónuveira?
Kórónuveirur eru stór fjölskylda veira sem valda ýmsum sjúkdómum hjá mönnum og dýrum (m.a. fuglum og spendýrum). Kórónuveirur eru þekkt orsök kvefs en aðrar kórónuveirur geta einnig valdið alvarlegri lungnabólgu og jafnvel dauða. Fyrri sjúkdómshrinur sem vitað er að voru af völdum kórónuveiru voru SARS-CoV sem barst frá Kína á árunum 2002–2003 og MERS í Mið-Austurlöndum frá árinu 2012. SARS og MERS voru minna smitandi en inflúensa, en ollu faröldrum á ákveðnum svæðum og á sjúkrahúsum. Dánartíðni SARS- og MERS- sýkinganna var einnig mun hærri en fyrir inflúensu.

 

Hvaða kórónuveira er valdur að núverandi faraldri?
Orsök núverandi faraldurs er ný tegund kórónuveiru sem hafði ekki áður greinst í mönnum. Veiran var fyrst nefnd 2019-nCoV en vegna mikils skyldleika við SARS veiruna hlaut hún nafnið SARS-CoV-2 og sjúkdómurinn sem hún veldur COVID-19. Talið er að veiran hafi borist í menn frá dýri en ekki hefur verið staðfest hvaða dýri þó leðurblökur séu taldar líklegar. Veiran var fyrst ekki talin eins skæð og SARS eða MERS kórónuveirur, en í ljós kom að hún var mjög smitandi og faraldurinn hefur haft mun meiri áhrif á heimsvísu en SARS og MERS faraldrarnir höfðu. 

 

Eru börn og unglingar í hættu?
Hlutfallslega fá smit af COVID-19 greinast hjá börnum á leik- og grunnskólaaldri, flest börn fá væg einkenni og einnig benda upplýsingar til að börn smiti sjaldan aðra þó það geti gerst og þá sérstaklega innan heimilis. Allir geta samt sýkst af kórónuveiru og þó mjög lítið sé um alvarlegar sýkingar meðal barna gerist það þó. Rétt er að ítreka hreinlæti og sérstaklega tíðan handþvott við öll börn bæði í skólanum og annars staðar. 

Upplýsingar á covid.is og á vef Umboðsmanns barna.

 

Eru börn með langvinna sjúkdóma í sérstakri áhættu?
Börn á öllum aldri hafa smitast af veirunni. Lítið er um alvarlegar sýkingar meðal barna þó það geti gerst. Börn með ákveðna langvinna sjúkdóma þola mögulega COVID-19 sýkingu verr en önnur börn og geta fengið alvarlegri einkenni ef þau sýkjast (Sjá skjal um áhættuhópa). Best er að ræða stöðu hvers og eins við lækni barnsins. Rétt er að ítreka hreinlæti og sérstaklega tíðan handþvott við öll börn bæði í skólanum og annars staðar.

 

Eru barnshafandi konur í sérstakri áhættu?
Upplýsingar benda til að barnshafandi konur séu í aðeins aukinni áhættu á alvarlegum veikindum vegna COVID-19 umfram aukna áhættu sem tengist meðgöngu almennt. Líkami kvenna verður fyrir ýmsum breytingum á meðgöngu sem gerir barnshafandi konur almennt viðkvæmari fyrir sýkingum. Rannsóknir benda til að barnshafandi konur smitist ekki frekar af COVID-19 en ef þær sýkjast þá gætu þær verið líklegri til að leggjast inn á gjörgæslu og hugsanlega þurfa á öndunaraðstoð að halda og að dánartíðni sé jafnvel lítillega aukin en hjá jafnöldrum. Hærri aldur (>35 ára), ofþyngd, háþrýstingur og sykursýki virðast meðvirkandi áhættuþættir. En margt er enn óljóst og frekari úr rannsóknir munu varpa meira ljósi á þetta. Barnshafandi konur ættu, eins og aðrir, að huga vel að persónulegum sóttvörnum og hreinlæti og almennt að leita ráða hjá sínum lækni. Konur sem eru barnshafandi og með aðra áhættuþætti er einnig sérstaklega bent á að ræða við sinn lækni.
Sjá einnig skjal um áhættuhópa.

Hér má finna upplýsingar frá heilsugæslunni á vef heilsugæslunnar um meðgöngu, mæðravernd og COVID-19.

 

 

 

Aðgerðir á Íslandi

Hvað er verið að gera á Íslandi?
Viðbúnaður á Íslandi er samkvæmt viðbragðsáætlun sóttvarnalæknis og almannavarnadeildar ríkislögreglustjóra. Það hefur verið gripið til umfangsmikilla aðgerða til að hefta útbreiðslu faraldursins. Sjá viðbrögð á Íslandi á covid.is.

 

Hvað þýðir takmörkun á samkomum (samkomubann)?

  • Samkomutakmarkanir: Gildandi takmarkanir eru birtar í reglugerð og má finna á vef heilbrigðisráðuneytisins. Samkomutakmarkanir eru gerðar til að draga úr dreifingu smits í samfélaginu. Sjá nánar covid.is

 

Hvert á að beina fyrirspurnum um skólastarf og COVID-19?

Skólastjórnendur veita upplýsingar um fyrirkomulag kennslu og almennar sóttvarnaráðstafanir í hverjum skóla. 

 

Hvað er sóttvarnarými?
Uppskipting í rými er sóttvarnaráðstöfun og ein af leiðunum til að takmarka útbreiðslu á COVID-19 á Íslandi. Gefnar hafa verið út leiðbeiningar um uppskiptingu í rými og eiga þær við um alla hólfaskiptingu utanhúss og innandyra. Sjá nánar um skiptingu í rými.

Fjöldatakmörkun fer eftir ákvörðun yfirvalda hverju sinni. Börn fædd 2006 og síðar eru ekki talin með í fjölda.

 

Af hverju er skimun fyrir kórónuveirunni á flugvellinum hér?
Einkenni COVID-19 koma ekki strax fram eftir smit, oft líða nokkrir dagar en aðrir geta verið einkennalitlir eða alveg einkennalausir. Smitaðir en einkennalitlir og einkennalausir geta samt smitað aðra. Ferðalög auka hættu á smiti, bæði vegna útbreiðslu á smiti erlendis og nándar við aðra ferðamenn á feralaginu. Því er ráðlagt að skima ferðamenn við komuna til að greina þá fyrr sem eru smitaðir og draga úr líkum á að þeir beri smit inn í landið sem síðan gæti dreifst um innanlands.

Sjá nánar um aðgerðir á landamærum á covid.is 

 

Hvað geri ég eftir sýnatöku fyrir COVID-19 við komu til landsins?
Þeir sem eru í sóttkví þurfa að fylgja reglum þar um þangað til niðurstöður seinna PCR-prófs berast. Í sóttkví þarf að halda kyrru fyrir á heimili eða áfangastað og halda fjarlægð frá öðru fólki. Forðist snertingu eins og faðmlög eða handabönd. Þvoið hendur reglulega og ekki nota almenningssamgöngur.

Þá þurfa þeir sem hafa tengsl við Ísland að fara í sýnatöku á næstu tveimur dögum eftir komuna (PCR- eða hraðpróf). Þessir ferðamenn þurfa ekki að vera í sóttkví á meðan þeir bíða eftir niðurstöðu úr prófi.

Skilaboð eru send með sms og niðurstöður koma í Heilsuveru. Síðan er einnig haft samband símleiðis ef prófið er jákvætt. Ef engin skilaboð hafa borist innan 24 klst. má líta á prófið sem neikvætt. Hægt er að fletta upp niðurstöðum á https://heimkoma.covid.is/ eða eftir 24 klst. má á netspjalli covid.is.

Vinsamlegast hafið símann opinn eftir sýnatöku þannig að hægt verði að koma til ykkar upplýsingum um niðurstöður prófsins ef það er jákvætt.

Þó þú mælist ekki með veiruna við komu er samt æskilegt að fara varlega því niðurstöður prófsins eru ekki alveg óyggjandi. Mikilvægt er að fara í sýnatöku ef það á við. Ef þú veikist og einkenni geta samrýmst COVID-19 þarftu að fara í PCR-próf hjá heilsugæslustöðinni. Hægt er að panta sýnatöku á heilsuvera.is (Mínar síður eða netspjall) eða með því að hringja í heilsugæsluna (utan dagvinnutíma hringt í Læknavaktina í síma 1700). Einkenni COVID-19 geta verið: hiti ≥ 38°C, bein- og vöðvaverkir, hósti, andþyngsli, skyndilegar breytingar á bragð- og/eða lyktarskyni, niðurgangur, kviðverkir.

Ef þú færð skilaboð um að veiran hafi greinst hjá þér þarftu að forðast allt samneyti við aðra og fara í einangrun þar til haft er samband við þig. Hringt verður í þig frá COVID-göngudeild Landspítala / smitrakningateymi.

Hlaðið niður appinu Rakning C-19. Það getur hjálpað við að rekja smit ef þörf krefur. Nánari upplýsingar um appið er að finna á covid.is.

 

Smit og smitrakning

Hvað er vitað um smit manna á milli?
COVID-19 smitast á milli einstaklinga. Smitleið er úða/loft-, snerti- og dropasmit, svipað og hlaupabóla. Það þýðir að veiran getur dreifst þegar veikur einstaklingur hóstar, hnerrar eða snýtir sér og annar einstaklingur andar að sér úða frá þeim veika eða hendur mengast af dropum og viðkomandi ber þær svo upp að andliti sínu. Úðasmit eða loftborið smit felur í sér að veiran getur hangið í loftinu í mjög fínum úða frá öndunarfærum. Þá getur smitaður einstaklingur verið farinn úr rými s.s. herbergi eða lyftu þar sem loftræsting er léleg en veiran enn verið í loftinu í smátíma og næstu einstaklingar sem nota rýmið eða lyftuna andað henni að sér og smitast.

Með því að hrækja getur hráki borist til annarra og því ætti aldrei að gera það á almannafæri hvorki innanhúss né utandyra.

Sýnt þykir nú að fólk geti smitað í 1–2 daga áður en einkenni koma fram. Sumir fá einnig lítil sem engin einkenni og geta þó verið smitandi.

 

Hverjir eru í mestri hættu á að smitast af COVID-19?
Nánir aðstandendur einstaklinga sem hafa veikst af COVID-19 eru í mestri hættu á að smitast sjálfir. Einstaklingar sem í starfi sínu eða félagslífi umgangast náið mikinn fjölda einstaklinga eru einnig í meiri smithættu en þeir sem umgangast fáa aðra. Handhreinsun og almennt hreinlæti eru mikilvægasta vörn gegn smiti.
Ákveðnir skilgreindir hópar sem bregðast þurfa við veikindum annarra, s.s. lögregla, bráðaliðar/sjúkraflutningamenn og heilbrigðisstarfsmenn eiga að hafa aðgang að hlífðarbúnaði við sín störf sem dregur verulega úr smithættu við þær aðstæður.

 

Er hægt að sýkjast aftur af COVID-19?
Endursýkingar gerast en þær eru sjaldgæfar. Líkur á endursýkingu minnka eftir bólusetningu. Þeir sem hafa staðfesta sýkingu þurfa ekki að fara í sýnatöku eftir ferðalög við komu til landsins ef sýkingin var innan 6 mánaða. Þeir ættu þó, eins og aðrir, að sýna varúð í samskiptum við aðra. Aðal smitleið COVID-19 er úða- og dropasmit en smit getur einnig borist manna á milli með snertismiti. Því eru allir hvattir til að sinna reglulegri handhreinsun, forðast sameiginlega snertifleti sem mest og virða nándarmörk eins og kostur er.

Hvað er smitrakning?
Umfangsmiklar aðgerðir hafa verið í gangi til að rekja smit til að finna þá sem hugsanlega hafa verið útsettir fyrir sýktum einstakling og setja þá í heimasóttkví. Smitrakningateymi sóttvarnalækni og almannavarna, tekur ákvörðun í hverju tilfelli fyrir sig hverjir þurfa að fara í sóttkví. Tölulegar upplýsingar styðja mikilvægi þessa en um helmingur þekktra smita hefur greinst hjá fólki sem þegar er í sóttkví. Það þýðir að þetta fólk var heima við í stað þess að vera úti í samfélaginu og þannig mögulega að smita aðra.

 

Hvað gerir smitrakningar smáforritið Rakning C-19?
Smitrakning er flókin og það getur verið erfitt fyrir sýkta að muna nákvæmlega hvar þeir hafa verið og hverja þeir hafa umgengist. Smáforritið („appið“) Rakning C-19 sem ætlað er að auðvelda smitrakningu ef á þarf að halda. Nánar.

 

 

Bóluefni og meðferð

Sjá um bóluefni og bólusetningu gegn COVID-19 á covid.is

Hvaða meðferð er í boði?
Engin lyf eða önnur sértæk meðferð var til við þessum sjúkdóm en ýmis veirulyf eru í rannsóknum. Sýklalyf virka ekki því sýklalyf virka á bakteríur en SARS-CoV-2, sem veldur COVID-19, er veira. Lyf gegn árlegri inflúensu virka almennt ekki heldur þó einhver þeirra, t.d. favipiravir, hafi verið notað til meðferðar á COVID-19. Meðferð beinist enn mest að því að sinna grunnþörfum og einkennum eftir ástandi sjúklings (t.d. gefa súrefni, gefa vökva í æð) en lyf eru notuð fyrir suma sjúklinga. Fyrir sjúklinga innlagða á sjúkrahús hér á landi hafa lyfin Remdesivir og Tocilizumab verið notuð við alvarlegum sjúkdómi auk Dexametasón, sem er barksteri.

Remdesivir er veirulyf sem var prófað við ebólu en Dexametasón er barksteri sem hefur lengi verið notaður við ýmsum öðrum sjúkdómum. Bráðabirgðarannsóknir á Remdesivir benda til þess að lyfið stytti veikindatímann og hugsanlega lækki dánartíðni hjá innlögðum sjúklingum og eru með undirliggjandi áhættuþætti. Þá hafa rannsóknir á Dexametasón sýnt lækkaða dánartíðni hjá þeim sem hafa þurft á súrefnismeðferð að halda. 

 

Einkenni og próf

Hver eru einkennin?
Einkenni geta mögulega komið fram 1–14 dögum eftir smit en flestir sýna einkenni eftir 3–4 daga og nær allir innan 10 daga. Einkenni líkjast helst inflúensusýkingu, hósti, hiti, kvefeinkenni, bein- og vöðvaverkir og þreyta, stundum með hálsbólgu. Meltingareinkenni (kviðverkir, ógleði/uppköst, niðurgangur) og breyting eða tap á bragð- og lyktarskyni gerist einnig. COVID-19 getur einnig valdið alvarlegum veikindum með neðri öndunarfærasýkingu og lungnabólgu, sem kemur þá oft fram sem öndunarerfiðleikar á 4.–8. degi veikinda. Veikindi geta verið langdregin, jafnvel langdregnari en við inflúensu, og virðist vera hætta á öðrum sýkingum í kjölfarið, s.s. bakteríulungnabólgu, svipað og við inflúensu. Þá hefur borið á að sumir glími við langvarandi fylgikvilla svo sem þreytu og orkuleysi.

 

Hverjir eru í mestri hættu á að fá alvarleg einkenni?
Líkur á alvarlegum sjúkdómi hækka með hækkandi aldri, sérstaklega eftir 65–70 ára aldur. Einstaklingar með ákveðin undirliggjandi vandamál eru einnig í aukinni hættu á alvarlegri sýkingu ef þeir fá COVID-19 sjúkdóm. Ekki er vitað nákvæmlega hversu mikið aukin hættan er ef þessi vandamál eru til staðar. Þessi vandamál eru meðal annars: Hjarta- og æðasjúkdómar og langvinnir lungnasjúkdómar, sykursýki, mikið skert nýrnastarfsemi, offita (BMI >35), krabbamein, ákveðnir meðfæddir ónæmisgallar eða sjúkdómar/lyf sem valda ónæmisbælingu. Líffæraþegar, barnshafandi konur og einstaklingar með alvarlegar geðraskanir eru einnig talin í aukinni áhættu. Þá eru aðrir hópar hugsanlega í aukinni hættu en það á eftir að koma betur í ljós. Sjá einnig vef Alþjóðaheilbrigðismálastofnunarinnar (WHO) og Sóttvarnastofnun Evrópusambandsins (ECDC).

Upplýsingar eru misvísandi um hvort reykingar eru áhættuþáttur fyrir alvarlegri COVID-19 veikindum. Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin (WHO) hefur birt yfirlit sem gefur til kynna aukna áhættu á alvarlegum veikindum hjá reykingafólki. Mikilvægt er hins vegar að hætta reykingum vegna ýmissa skaðlegra áhrifa þeirra. Engar rannsóknir eru til um áhrif rafretta á COVID-19 sýkingu en notkun rafretta getur valdið bólgu í öndunarvegum og lungum.
 

Ég tel mig vera í áhættuhópi fyrir alvarlega COVID-19 sýkingu, hvað á ég að gera?
Mjög mikilvægt er að gæta hreinlætis í umgengni við aðra einstaklinga og fresta ferðalögum. Mögulega þurfa einstaklingar í áhættuhópum að forðast margmenni og halda nándarmörk eins og kostur er eða nota andlitsgrímur, sjá leiðbeiningar fyrir áhættuhópa. Einstaklingar geta leitað nánari leiðbeininga til sinna lækna.

 

Hvaða greiningaraðferðir eru notaðar á Íslandi?
Próf til að greina SARS-CoV-2 kórónuveiru er svokölluð kjarnsýrumögnun eða RT-PCR próf sem er gert á sýkla- og veirufræðideild Landspítala. Hægt að panta sýnatöku vegna einkenna á heilsuvera.is. Þetta próf er einnig notað við sýnatöku ferðamanna við komu til landsins og seinni sýnatöku eftir sóttkví 5 dögum síðar. Þá er PCR próf notað til að stytta sóttkví vegna nándar við tilfelli úr 14 dögum í 5 daga. Prófið leitar að erfðaefni veirunnar (kjarnsýru, RNA) og ef það finnst telst prófið jákvætt (en annars neikvætt). Niðurstöður fást yfirleitt á nokkrum klst. en annars næsta dag. Þá eru notuð hraðpróf sem mæla prótín veirunnar (antigen) fyrir skimun ferðamanna með tengsl við Ísland, skimun í smitgát og fyrir stærri viðburði og samkomur hér innanlands. Heimilt er að nota hraðpróf sem hafa hlotið tilskilin leyfi heilbrigðisráðuneytisins í samræmi við reglugerð nr. 415/2004. Gerð er krafa um að jákvæðar niðurstöður úr hraðprófi séu staðfestar meðPCR prófi.

Skimun einkennalausra einstaklinga í samfélaginu fór fram í sérstöku verkefni Íslenskrar erfðagreiningar vorið 2020 í samvinnu við embætti landlæknis og Landspítala. Íslensk erfðagreining hefur einnig séð um rannsóknir flestra sýna hjá ferðamönnum við komu til landsins þangað til að allar rannsóknir fóru á sýkla- og veirufræðideild Landspítala í febrúar 2021. Heilsugæsla höfuðborgarsvæðisins hefur yfirumsjón með sýnatöku á landamærum og skimun vegna sóttkvíar og smitgátar eða stærri viðburða á höfuðborgarsvæði. Heilsugæslan á landsbyggðinni sér um sýnatökur í öðrum umdæmum. Þá gera einkafyrirtæki hraðpróf vegna smitgátar og fyrir viðburði.

Mótefnamæling er blóðprufa sem mælir svokölluð mótefni sem einstaklingur myndar sem hluta af ónæmissvari við smiti. Þannig er hægt að sjá hver hefur smitast þó honum sé batnað. Mótefnamælingar hafa verið gerðar hér í samvinnu við Íslenska erfðagreiningu sem sérstakt verkefni. Einnig er hægt er að fá mótefnamælingar gerðar á sýkla- og veirufræðideild Landspítala og rannsóknarstofum sem hafa til þess sérstakt leyfi.
 

Hvað get ég gert til að forðast smit?

  • Góð handhreinsun er mikilvægasta ráðið til að forðast smit. Handþvottur með vatni og sápu er æskilegastur. Best er að þvo sér um hendur og þurrka vel áður en matvæli eru snert og eða matar er neytt, alltaf eftir salernisferðir og þegar hendurnar mengast. Komist maður ekki í handlaug til að þvo sér er ráðlagt að nota handspritt í stað handþvottar.
  • Handspritt má nota ef hendur eru ekki sýnilega óhreinar eftir snertingu sameiginlegra snertiflata s.s. hurðahúna eða eftir meðhöndlun peninga eða greiðslukorta.
  • Rétt er að forðast náið samneyti við einstaklinga sem eru með almenn kvefeinkenni, hnerra eða hósta. Þeir sem þurfa að hósta og hnerra ættu að gera slíkt í olnbogabót eða í bréfþurrku sem síðan er hent.
  • Grímur nýtast best þegar veikir nota þær til að hindra dreifingu dropa en einnig þegar náið samneyti er óhjákvæmilegt. Grímur ætti að nota við ákveðnar aðstæður eins og innandyra þar sem margir koma saman og almenningssamgöngum þar sem ekki er hægt að tryggja nándarmörk. Þá eru grímur notaðar í heilbrigðisþjónustu.
  • Við þrif eftir aðra, s.s. í veitingasölum eða á almenningssalernum ætti að nota einnota hanska en mikilvægt er að taka af sér hanska þegar slíkum verkum er lokið og þvo vel hendur
  • Hanskar. Almennt er ekki mælt með hanskanotkun að staðaldri, heldur ekki í verslunum. Þeir geta veitt falska öryggiskennd og stöðug notkun ýtir undir að farið sé á milli hreinna og óhreinna hluta, án þess að skipt sé um hanska. Ef fólk vill nota hanska t.d. við afgreiðslu eins og í bakaríum, þá þarf að fara í hreina hanska fyrir hverja afgreiðslu og henda þeim gömlu í ruslaílát. Við ákveðnar aðstæður á hanskanotkun þó við, s.s. í heilbrigðisþjónustu og við þrif.

 

Á ég að nota andlitsgrímu?
Grímur eru mikilvæg viðbót við einstaklingsbundnar sóttvarnir, og nauðsynlegar þar sem erfitt er að virða nándarmörk. En þær koma ekki í stað handþvottar og annarra sóttvarna. Sjá covid.is

Muna þarf, að um úða-/dropa- og snertismit er að ræða, og því er handhreinsun og grímunotkun mikilvægar varnir. Athugið að lítið gagn að ganga með grímu, ef maður snertir mengaða hluti og klórar sér svo í auganu eða ber smit í munn eða nef á einhvern hátt. Einnig ef gríma blotnar (vegna raka í andardrætti) gerir hún ekki gagn og þess vegna þarf að skipta reglulega um grímu. Þá er mikilvægt að menga ekki hendur þegar gríma er tekin af og hreinsa þær á eftir.

Sjá leiðbeiningar um grímunotkun

 

Hvernig andlitsgrímu á að nota?
Í tengslum við heilbrigðisþjónustu skal nota viðeigandi hlífðarbúnað.
Fyrir allan almenning, s.s. í almenningssamgöngum eða á hársnyrtistofu, má nota einnota grímu, s.s. svokallaðar skurðstofugrímur en einnig kemur til greina að nota fjölnota grímur sem uppfylla evrópskar kröfur.

Afar mikilvægt er að nota ekki sömu grímu of lengi og þvo fjölnotagrímur daglega. Einnota grímur á ekki að geyma til að nota aftur.

Hvernig á að setja á, taka af og henda grímu?
Áður en gríma er snert skyldi hreinsa hendur. Ef gríma er tekin niður og á að nota aftur ætti að geyma hana í poka eða íláti á milli nota.

Einnota grímur:

Gríma sett upp:

  • Hreinsið hendur
  • Skoðið grímuna til að vera viss um að hún sé ekki rifin eða með göt.
  • Athugið hvernig gríman á að snúa (á einnota grímum er oft málmhluti eða stíf rönd sem á að fara yfir nefbein).
  • Athugið hvaða hlið grímunnar snýr fram (oft litaða hliðin).
  • Setjið grímuna á andlit. Klípið stífu (málm) rönd grímunnar svo hún lagi sig að nefbeini.
  • Togið neðri hluta grímunnar niður svo hún hylji munn og höku.
  • Hreinsið hendur

Eftir notkun:

  • Hreinsið hendur
  • Takið grímuna af með því að losa lykkjur fyrir aftan eyru (eða losið slaufu bundna á hnakka) og varist að hugsanlega menguð gríman snerti andlit, hendur eða klæði.
  • Hendið grímunni í ruslaílát um leið og hún er tekin af.
  • Hreinsið hendur eftir að hafa snert grímu eða hent grímu í ruslaílát. Notið handspritt, eða ef hendur eru sýnilega óhreinar þvoið þær þá með sápu og vatni.

Margnota grímur:

Gríma sett upp:

  • Hreinsið hendur
  • Skoðið grímuna til að vera viss um að hún sé ekki óhrein eða slitin.
  • Athugið hvernig gríman á að snúa (upp og niður, að andliti og frá).
  • Setjið grímuna á andlit og festið á viðeigandi hátt. Lagið grímuna til svo hún hylji nef, munn og höku.
  • Hreinsið hendur.

Eftir notkun:

  • Hreinsið hendur
  • Takið grímuna af og varist að hugsanlega menguð gríman snerti andlit, hendur eða klæði.
  • Setjið grímuna í poka eða ílát sem hægt er að tæma í þvottakörfu eða þvottavél án þess að koma við grímuna aftur. Ef gríman er snert áður en hún er þvegin þarf að hreinsa vel hendur.
  • Hreinsið hendur 

Getur veiran lifað utan líkama? Getur veiran borist með pökkum eða pappír (dagblöð/bækur/bréf)?
Almennt lifa kórónuveirur ekki lengi utan líkama. Það er óljóst hvað SARS-CoV-2 veiran lifir lengi utan líkama á ýmsu yfirborði ef hlutir mengast frá sýktum einstakling. Rannsóknir benda til að kórónuveirur (þ.m.t. SARS-CoV-2) geti lifað utan líkama í einhverjar klukkustundir upp í nokkra daga. Þetta er mismunandi eftir aðstæðum (t.d. tegund yfirborðs, hita og rakastigi umhverfis). SARS-CoV-2 veiran virðist lifa lengur utan líkama á hörðu og köldu yfirborði heldur en á mjúku efni eins og pappa og pappír (sjá t.d. van Doramalen, et al. NEJM 17. mars, 2020).

Pósturinn og önnur slík fyrirtæki sem sjá um dreifingu bréfa, blaða og þess háttar eru meðvitaðir um hreinlæti og vinna eftir verklagsreglum sem tryggja hreinlæti og smitgát. Veiran virðist ekki lifa lengi á pappa, pappír eða plasti en ekki er alveg vitað hversu lengi. Sýktur einstaklingur þyrfti fyrst að menga hlutinn með vessa (munnvatni) og viðtakandi að mengast af því með því að snerta hlut og bera svo hendur í andlit sér svo veiran komist í slímhúð gegnum augu, munn eða nef.

Ef yfirborð gæti verið mengað skyldi þrífa það með vatni og sápu eða sótthreinsiefni. Síðan skyldi hreinsa hendur með sápu og vatni eða handspritti og varast að snerta andlit (augu, munn eða nef).

 

Get ég smitast af COVID-19 við að opna vörusendingar?
Líkurnar á að sýktur einstaklingur hafi mengað vörur eru mjög litlar og líkur á að smitast af vörusendingu sem hefur tekið tíma í sendingu við mismunandi aðstæður og hitastig eru líka litlar. Ekkert smit hefur verið rakið til mengaðra vörusendinga. 

 

Er hætta á því að matvæli geti borið smit?
Ekkert bendir til þess að kórónuveiran berist með matvælum skv. áliti matvælaöryggisstofnunar Evrópu (EFSA). COVID-19 er ekki matarborinn sjúkdómur. Þeir sem eru í einangrun ættu þó ekki að útbúa mat fyrir aðra þar sem snertismit er smitleið.

 

Getur veiran borist með umbúðum matvæla?
Það er mjög ólíklegt að smitast af COVID-19 við snertingu matvælaumbúða. Handþvottur eftir verslunarferð er samt alltaf góð venja. Fylgið leiðbeiningum um handþvott og smitvarnir.

 

Getur veiran borist með ferskum ávöxtum og grænmeti?
Veiran þrífst ekki í ávöxtum og grænmeti, né öðrum matvælum. Hins vegar gæti hún setið á yfirborði eftir dropasmit (hnerra eða hósta frá sýktum einstaklingi) en ekki er vitað hversu lengi. Því er þetta ólíkleg smitleið. Matvælastofnun hvetur neytendur, nú sem áður, til að skola vel ávexti og grænmeti fyrir neyslu. Einnig ætti alltaf að þvo hendur eftir meðhöndlun matvæla og fyrir neyslu.

Fleiri spurningar og svör er varða matvæli og COVID-19 er að finna á vef Matvælastofnunar.

 

Hvað þýðir að vera útsettur fyrir COVID-19 smiti?

  • Einstaklingur sem hefur umgengist veikan einstakling með COVID-19 hefur verið útsettur. Með því er átt við að hafa verið innan við 1–2 metra frá veikum einstaklingi frá og með 1–2 dögum áður en einkenni hans byrjuðu í 15 mín. eða lengur, hafa snert viðkomandi, sofið í sama rúmi, dvalið í sama húsnæði (snert sömu hluti) eða verið í sama farartæki eða öðru lokuðu rými. Þetta er metið af smitrakningateymi í hverju tilviki.

  • Heilbrigðisstarfsmenn sem sinna sjúklingum með COVID-19 hafa líka mögulega verið útsettir, en notkun hlífðarbúnaðar við slík störf minnkar verulega smithættu.

  • Ferðamenn geta verið útsettir fyrir veirunni án þess að vita af því og þess vegna er mælt með sýnatöku og sóttkví þeirra sem hafa verið á áhættusvæðum. Einkenni COVID-19 koma fram innan 14 daga frá smiti, svo aðeins þeir sem hafa verið útsettir innan 14 daga eru álitnir í hættu á að veikjast.

 

Ég hef verið útsett(ur) fyrir COVID-19 smiti, hvað á ég að gera?
Ef þú hefur á einhvern hátt komist í snertingu við einstakling með sjúkdóminn, en hefur engin einkenni sjúkdómsins nú, er þér bent á að hafa samband við þína heilsugæslustöð í gegnum síma eða heilsuvera.is eða vaktsíma Læknavaktarinnar í 1700 til að fá nánari leiðbeiningar.  

 

Ég hef verið útsett(ur) fyrir COVID-19 smiti og er að veikjast, hvað á ég að gera?
Ef þú hefur einkenni COVID-19 (hiti, hósti, andþygsli, kvefeinkenni eða hálssærindi, bein- og vöðvaverkir eða þreyta, stundum með meltingareinkennum eða skyndilegri breytingu á lyktar- og bragðskyni) eða þú hefur á einhvern hátt komist í snertingu við einstakling með sjúkdóminn skaltu panta PCR-próf á heilsuvera.is (Mínar síður eða netspjall). Ef þú þarft að ræða við heilbrigðisstarfsmann getur þú notað netspjall heilsuvera.is eða haft samband við heilsugæsluna þína í gegnum síma eða Læknavaktina í síma 1700. Ef um neyðartilvik er að ræða, hringið þá í 112.

Ekki fara á sjúklingamóttöku, heilsugæslu, Læknavakt eða sjúkrahús án þess að hafa látið vita af þér fyrirfram.

Ef þú hefur einkenni sem gætu verið COVID-19 er ráðlagt að fara í PCR próf

Ef þú hefur einkenni en hefur ekki verið í nánd við COVID-19 smitaðan einstakling svo vitað sé:
Ef þú hefur einkenni sem gætu verið COVID-19 er ráðlagt að fara sem fyrst í PCR próf. Ef einkenni eru væg og þú þarft að mæta til vinnu á meðan beðið er eftir niðurstöðu er ráðlagt að ræða það við þinn yfirmann. Við þessar aðstæður er mælt með að nota andlitsgrímu í vinnunni og einnig ef farið er á staði þar sem aðrir eru. Þá skyldi gæta sérlega vel að handhreinsun og ekki vera í meira návígi við aðra en þörf er á. Loks ætti að forðast að dvelja þar sem margir koma saman eða að umgangast viðkvæma einstaklinga. Ef prófið er neikvætt getur þú haldið áfram vinnu í samráði við yfirmann. Ef COVID-19 próf reynist jákvætt þarf að fylgja leiðbeiningum um einangrun.

Ef þú hefur einkenni og hefur verið í nánd við COVID-19 smitaðan einstakling:
Ráðlagt að fara í PCR próf og dvelja í einangrun þar til niðurstaða prófsins liggur fyrir.

Hraðpróf eru notuð aðallega í skimun vegna smitgátar, ferðalaga (við komuna og brottför af landi) og fyrir viðburði.

 

Sóttkví og einangrun

Hvað er sóttkví?
Sóttkví er notuð þegar einstaklingur hefur mögulega smitast af sjúkdómi en er ekki ennþá veikur (er einkennalaus). Þú gætir hafa smitast ef þú hefur verið á ferðalagi á skilgreindum áhættusvæðum eða þú hefur umgengist fólk sem svo greinist með COVID-19. Aðrir á þínu heimili sem voru útsettir fyrir smiti á sama tíma geta verið samtímis í sóttkví á sama stað. Mikilvægt er að fylgja leiðbeiningum um sóttkví á heimili. Heimild sóttvarnalæknis til að grípa til slíkra ráðstafana er lögð fram í 12. grein sóttvarnalaga.

 

Mega einstaklingar sem eru í sóttkví en ekki á sama heimili halda áfram umgengni hver við annan?
Nei. Það lengir sóttkví þegar þeir veikjast svo einn af öðrum, einnig er mögulega hætta á smitmögnun sem er þekkt fyrirbæri við aðrar veirusýkingar svo sem hlaupabólu, þ.e. að þeir sem eru útsettir endurtekið eða yfir langan tíma fái alvarlegri einkenni.

 

Hvernig fæ ég vottorð/staðfestingu um sóttkví?
Einstaklingar þurfa að vera skráðir í sóttkví vegna nándar við smitaðan einstakling til að hægt sé að gefa út staðfestingu/vottorð um slíkt.

  • Þegar sóttkví skv. beinum fyrirmælum vegna nándar við tilfelli er lokið er hægt að sækja staðfestingu/vottorð um sóttkví á heilsuvera.is með rafrænum skilríkjum.
  • Ef einstaklingar eru ekki með rafræn skilríki og þurfa staðfestingu/vottorð um skráða sóttkví skv. beinum fyrirmælum vegna nándar við tilfelli þá geta þeir sent beiðni á mottaka@landlaeknir.is með efnislínuna: „Staðfesting á sóttkví“ og fá það þá sent í tölvupósti.
  • Ekki eru gefin út vottorð vegna sóttkvíar eftir ferðalög. Reglur um sóttkví eftir ferðalög gilda um alla sem koma til landsins frá skilgreindu áhættusvæði skv. reglugerð ráðherra og er ekki eru gefin út sérstök vottorð vegna þessa.
  • Ekki eru gefin út vottorð vegna svokallaðar úrvinnslusóttkvíar (sjá um það hugtak hér að neðan) enda tímabundin ráðstöfun en ekki formleg sóttkví skv. beinum fyrirmælum.
  • Ekki eru gefin út vottorð vegna sjálfskipaðrar sóttkvíar enda velur fólk að gera það sjálft.
  • Ef barn er skráð í sóttkví, getur foreldri/forráðamaður sem er með barninu í sóttkví nálgast vottorð um það í Heilsuveru. Skráir sig inn með rafrænum skilríkjum, velur nafn barnsins uppi í hægra horni, undir sínu nafni. Velur þá COVID-19 og vottorð þar undir. Vinnumálastofnun tekur það vottorð gilt þar sem nafn foreldris/forráðamanns kemur þar neðst.

Hér má sjá myndband sem sýnir hvernig hægt er að nálgast staðfestingu/vottorð vegna sóttkvíar á Heilsuveru.

 

Er hægt að fá undanþágu frá sóttkví?
Ekki er veitt alger undanþága frá sóttkví ef tilefni er til sóttkvíar s.s. vegna ferðalags eða mögulegrar útsetningar.

Einstaklingar geta ekki fengið undanþágu frá sóttkví vegna persónulegra aðstæðna, s.s. vegna útfarar eða veikinda ættingja. Einstaklingar sem eru í sóttkví geta hins vegar verið viðstaddir útför ástvinar skv. sérstökum leiðbeiningum.

Sóttvarnalæknir getur veitt ákveðnar undanþágur s.s. vegna samfélagslega ómissandi innviða sem mega ekki stöðvast (eins og á sviði raforku, samgangna, heilbrigðisstarfsemi og löggæslu).

Ferðamenn sem eru óbólusettir geta sótt um undanþágu frá heimasóttkví fyrir ákveðin nauðsynleg verkefni. Þetta er þá ekki eiginleg undanþága frá sóttkví eftir ferðalag heldur sérstök vinnusóttkví. Sóttvarnalæknir metur hverja umsókn og veitir undanþágu ef rökstuðningur fyrir nauðsyn verkefnis og lýsing á aðstæðum styður umsókn (sjá Hverjir geta fengið undanþágu frá sóttkví).

Ferðamenn með viðurkennd vottorð um fulla bólusetningu eða fyrri sýkingu sem og börn fædd 2005 og síðar eru undanþegin sóttkví við komuna til landsins eftir ferðalög erlendis. Sjá nánar á covid.is.

 

Sóttkví vegna nándar við COVID-19 tilfelli (þekkt útsetning) og sýnataka til að stytta sóttkví.

Frá upphafi COVID-19 faraldursins hefur útsettum einstaklingum verið gert að fara í 14 daga sóttkví skv. leiðbeiningum sóttvarnalæknis. Einstaklingar eiga kost á að mæta í PCR próf eftir 5 daga til að stytta sóttkví. Ef engin ummerki eru um veiruna þá losnar viðkomandi úr sóttkvínni. Næstu 7 dagana þurfa þeir samt að gæta vel að sínum sóttvörnum og forðast samneyti við viðkvæma einstaklinga. Sýnataka þessi er einstakling að kostnaðarlausu. 

Þegar einstaklingur er skráður í sóttkví fær hann skilaboð í Heilsuveru (ef með rafræn skilríki) eða tölvupóst með upplýsingum um heimasóttkví og um sýnatöku til að stytta sóttkví. Strikamerki er síðan sent kvöldið fyrir boðaðan dag í gegnum Heilsuveru (ef með rafræn skilríki) eða tölvupóst. T.d. ef einstaklingur er settur í sóttkví á mánudegi er skimun næsta laugardag og strikamerki kemur á föstudagskvöld. Ef viðkomandi getur ekki mætt á boðuðum degi af einhverjum ástæðum er hægt að mæta síðar og lengist þá sóttkví eftir því. Ekki er hægt að mæta fyrr.

Fólk með einkenni um COVID-19 getur pantað PCR-próf vegna einkenna á heilsuvera.is. Ef viðkomandi þarf að sækja sér þjónustu heilsugæslu ætti að hafa samband fyrst við heilsugæsluna í síma eða gegnum netspjall á Heilsuveru, á dagvinnutíma, eða utan dagvinnutíma við Læknavaktina í síma 1700. Í neyðartilvikum skal hringja í 112.

Hér eru upplýsingar um sýnatökustaði á vef embættis landlæknis. 

Skilaboð um niðurstöðu munu berast í Heilsuveru (ef með rafræn skilríki). Ef sýni reynist jákvætt er einnig haft samband við einstakling símleiðis. Engin skilaboð eftir 24 klst. eftir skimun þýðir að sýni var neikvætt. Hægt er að fletta upp niðurstöðum á https://heimkoma.covid.is/ eða beina fyrirspurnum til netspjalls á covid.is eftir 24 klst. og þar er einnig hægt að fá nánari upplýsingar.

Hvað er einangrun?
Einangrun á við sjúklinga með einkenni og staðfestan sjúkdóm. Sjá leiðbeiningar fyrir einstaklinga í einangrun. Heimild sóttvarnalæknis til að grípa til slíkra ráðstafana er lögð fram í 12. grein sóttvarnalaga.

Á meðan þú ert í einangrun mun starfsfólk heilbrigðisþjónustu vera í sambandi við þig. Fleiri en einn sem greinst hafa með smit mega dveljast saman í einangrun.

Einangrun er strangara úrræði en sóttkví og leggur því auknar kröfur á þann sem er í einangrun umfram þær sem gilda um sóttkví.

 

Hvernig fæ ég vottorð um einangrun?

  • Læknisvottorð vegna einangrunar má fá hjá lækni COVID-göngudeildar Landspítala við útskrift eða á heilsuvera.is (ef með rafræn skilríki).
  • Ef ekki með rafræn skilríki er hægt að senda beiðni um staðfestingu á fyrri COVID-19 sýkingu á mottaka@landlaeknir.is með efnislínuna: „Staðfesting á fyrri COVID-19 sýkingu“.

 

Hvað er úrvinnslusóttkví?
Úrvinnslusóttkví hefur verið notað yfir ráðstöfun um sóttkví á meðan unnið er að smitrakningu. Stundum ákveða fyrirtæki eða stofnanir sjálf að senda einstaklinga heim ef smit kemur upp á meðan verið er að meta aðstæður en stundum er það gert að tilmælum rakningateymis. Ef bær eða landsvæði er skipað af yfirvöldum í úrvinnslusóttkví þá fara aðilar eftir leiðbeiningum um sóttkví, nema ef allir á heimili eru undir þessari ráðstöfun þá má einn af hverju heimili yfirgefa heimilið í einu til að afla aðfanga. Úrvinnslusóttkvíin gildir þá ekki um lífsnauðsynlega starfsemi á svæðinu, s.s. hjúkrunarheimili, sjúkrahús og dreifingu og verslun með matvæli og eldsneyti. Ekki er gefið út vottorð vegna fjarvista frá vinnu í úrvinnslusóttkví.

 

Hvernig er einangrun aflétt eftir COVID-19 sýkingu?
Starfsfólk COVID-göngudeildar Landspítala annast útskriftarsímtöl fyrir einstaklinga sem útskrifast úr einangrun. Þeir þurfa að uppfylla bæði eftirfarandi skilyrði og staðfesta það í samtali við lækni:

Einangrun vegna COVID-19 má læknir aflétta þegar eftirfarandi skilyrði eru uppfyllt

  1.  Bólusettir eða börn fædd 2009 og síðar:

a.  Einkennalaus:  
Einangrun í 7 daga.

b.  Með einkenni:  
Einangrun í 14 daga en í 10 daga ef hitalaus síðustu 48 klst. og önnur einkenni batnandi.

2.  Óbólusettir fæddir 2008 og fyrr:

a.  Með eða án einkenna:
Einangrun í 14 daga en í 10 daga ef einkennalaus allan tímann eða ef hitalaus síðustu 48 klst. og önnur einkenni batnandi.

Allir fá þau tilmæli að huga sérstaklega vel að handþvotti og hreinlæti í tvær vikur eftir að einangrun hefur verið aflétt. Þá ber þeim einnig að forðast umgengni við viðkvæma einstaklinga svo sem eldra fólk og einstaklinga í áhættuhópum fyrir alvarlegri veikindum í a.m.k. 2 vikur. Heilbrigðisstofnanir, hjúkrunarheimili, dagdvalir og aðrar sambærilegar stofnanir þar sem viðkvæmir einstaklingar eru skulu setja sér verklag um endurkomu starfsmanna eftir COVID-19 veikindi. Í tilfellum þar sem vafi leikur á að skilyrðum um einkennaleysi sé fullnægt, getur þurft að endurtaka sýnatöku til veirugreiningar eða gera mótefnamælingu til að skera úr um það. Ef endurtekin neikvæð veirupróf eða mælanleg mótefni liggja fyrir þá þarf ekki að forðast umgengni við viðkvæma.

Sérstök tilvik:

  • Einkennalausir einstaklingar: Krafist er að einstaklingur hafi verið alveg hitalausog alveg laus við einkenni eins og slappleika/veikindatilfinningu, hósta, mæði, nefrennsli.
  • Sambýlisfólk í sóttkví og einangrun saman: Aflétta má sóttkví sambýlismanna þess sem var í einangrun þegar einangrun lýkur skv. ákvörðun læknis COVID-19 göngudeildar. Sóttkví lýkur þá með sýnatöku eftir að einangrun hefur verið aflétt. Heimilismenn geta gert ráð fyrir sóttkví einum degi lengur en einangrun varir. Sambýlisfólk á við alla á sama heimili, einnig börn, sem ekki eru alveg aðskilin frá hinum einangraða.
  • Sambýlisfólk allt í einangrun saman: Þegar fyrsta einstaklingnum í hópnum batnar, er hægt að leysa hann úr einangrun (sbr. að ofan) þrátt fyrir að aðrir verði áfram í einangrun. Mikilvægt er að sá útskrifaði þrífi sig vel áður en hann fer út af heimilinu. Eins þarf að passa að fatnaður og aðrir hlutir sem fara með honum út af heimilinu séu hreinir. Mikilvægt er að allir heimilismenn þrífi sig og heimili vel þegar einangrun allra er aflétt. Sambýlisfólk á við alla á sama heimili, einnig börn.
  • Heilbrigðisstarfsfólk: Sömu reglur og um aðra, þarf þó að huga að verkefnum viðkomandi þegar hann snýr aftur til starfa (viðkvæmir hópar). Læknir og yfirmaður meta hvert tilfelli fyrir sig.

 

Ferðalög 

Ég er á ferðalagi og komin með einkenni sýkingar, hvað á ég að gera?
Ef þú ert erlendis og færð einkenni sem gætu verið vegna COVID-19 máttu ekki fara í flug. Það á að útiloka COVID-19 sýkingu þar sem þú ert, með sýnatöku. Ef einkenni reynast ekki vera vegna COVID-19 og ekki um eiginleg veikindi að ræða má fara í flug (helst innan 24 tíma frá læknisskoðun/prófi en reglur geta verið mismunandi eftir löndum) með vottorð um að einkennin séu ekki vegna COVID-19. Ekki er mælt með að fljúga meðan veikindi standa þar sem það getur valdið smithættu fyrir aðra í vélinni og ótta, þótt ekki sé um COVID-19 að ræða.
Einkennalausir einstaklingar sem eru á ferðalagi sem fá einkenni á leiðinni, ættu að láta áhöfn flugvélar vita af sér og biðja um grímu, passa handhreinsun o.fl.

Ef þú lendir í sóttkví eða einangrun erlendis þarftu að fylgja reglum þess lands og ekki fljúga heim til Íslands fyrr en útskrifaður af yfirvöldum þar.

 

Ég á bókaða ferð til útlanda, á ég að hætta við að fara?
Sóttvarnalæknir ræður óbólusettum Íslendingum frá ónauðsynlegum ferðalögum. Sjá skilgreind svæði með smitáhættu og reglur um för yfir landamæri.

  • Einstaklingar með áhættuþætti fyrir alvarlegum öndunarfærasýkingum (sjá "Hverjir eru í mestri hættu á að fá alvarleg einkenni?") ættu að hafa samráð við sinn lækni ef ferð er talin nauðsynleg.

 

Húsdýr/gæludýr

Geta húsdýr eða gæludýr smitast af COVID-19 veirunni, og geta þau orðið veik?
Talið er að veiran sé upprunin í dýrum, líklega leðurblökum en veiran er nú aðlöguð að mönnum og er fyrst og fremst vandamál meðal manna. Ekki hefur verið sýnt fram á smit frá húsdýrum eða gæludýrum til manna eða annarra dýra. Veiran hefur greinst í sýnum sem tekin voru úr hundum sýktra einstaklinga, en hundarnir sjálfir voru ekki veikir. Einnig hefur kórónuveiran greinst í sýnum úr köttum með væg öndunarfæraeinkenni. Engar vísbendingar eru um að þessi dýr hafi borið smit í fólk né önnur dýr heldur talið að dýrin hafi smitast frá eigendum. Þá hefur veiran greinst í ýmsum öðrum dýrum, s.s. minkum, tígrísdýrum og ljónum. Matvælastofnun fylgist með þekkingarþróun á þessu sviði.

 

Geta einstaklingar sem eru smitaðir af COVID-19 veirunni eða eru í sóttkví verið í kringum gæludýrin sín?
Það er engin ástæða fyrir fólk að vera ekki með gæludýrunum sínum og þau geta veitt mikilvægan andlegan stuðning við erfiðar aðstæður. Að þvo hendur eftir snertingu við dýr er góð venja og almennt ætti að forðast að kyssa dýr eða að dýr sleiki andlit eða hendur fólks. Það er í lagi að fara út með hundinn að því gefnu að leiðbeiningum varðandi sóttkví í heimahúsi og einangrun í heimahúsi sé fylgt.

 

Get ég gætt dýra einhvers sem er smitaður af COVID-19 veirunni eða er í sóttkví í heimahúsi?
Já, þú getur gætt gæludýra einstaklinga sem eru í sóttkví eða eru veikir af COVID-19 veirunni, en gæta þarf fyllsta hreinlætis. Forðast skal að láta gæludýr sleikja andlit eða hendur og ávallt skal þvo hendur eftir snertingu við dýrin.

 

Ætti fólk sem hefur verið erlendis að takmarka snertingu við dýr þegar það snýr aftur heim?
Fyrir einstaklinga sem eru með matvælaframleiðandi dýr á heimili eða í nálægð við heimili, er mælt með því að takmarka snertingu við slík dýr meðan á sóttkví eða einangrun stendur eða á meðan beðið er niðurstöðu úr sýnatöku ef slíkt á við. Matvælastofnun minnir líka á að einstaklingur sem hefur verið í snertingu við húsdýr erlendis umgangist ekki matvælaframleiðandi dýr á Íslandi í 48 klukkustundir.

Geta villt dýr á Íslandi verið með COVID-19?
Veiran hefur ekki fundist í dýrum á Íslandi, hvorki húsdýrum né villtum dýrum.
Minkar eru móttækilegir fyrir veirunni en ekki hefur greinst smit í minkabúum hérlendis og litlar líkur eru á smiti yfir í villta minkastofninn þar sem umgengni við menn er í lágmarki.

Má fólk með COVID-19 eða í sóttkví vinna við minkabú?
Einstaklingum sem hafa greinst með veiruna sem veldur COVID-19 sjúkdómi, er skylt að fylgja reglum um heimaeinangrun á vef embættis landlæknis. Starfsfólk minkabúa sem hafa smitast, ættu að fá afleysingu við fóðrun og aðra umhirðu um minka. Bæði með tilliti til eigin heilsu og til koma í veg smit í minkahús.
Einstaklingum í sóttkví vegna hugsanlegs smits af völdum kórónuveiru og eru einkennalausir, er skylt að fylgja leiðbeiningum um sóttkví á vef embættis landlæknis. Starfsfólk minkabúa ætti forðast starf við umönnun minka en ef það er óhjákvæmilegt þarf að gæta ýtrustu smitvarna, s.s. tíðan handþvott og notkun hanska og grímu við fóðrun og aðra umhirðu.
Ef grunur leikur á að minkar séu smitaðir af kórónuveirunni, til dæmis vegna einkenna frá öndunarfærum eða hækkaðrar dánartíðni, skal kalla til dýralækni og tilkynna til Matvælastofnunar.

Ætti fólk í sóttkví eða einangrun vegna COVID-19 að forðast snertingu við húsdýr?
Einstaklingar sem eru í sóttkví og einangrun ættu að takmarka snertingu sína við búfénað og gæta fyllsta hreinlætis í umgengni við öll dýr. Mælt er með að fólk þvoi hendur fyrir og eftir snertingu við dýr, sérstaklega áður en matvæla er neytt. Einnig er góð regla að þvo hendur fyrir og eftir að matur fyrir dýr er framreiddur. Sýktur einstaklingur ætti að forðast að kyssa dýr og almennt ætti að forðast að leyfa dýrum að sleikja andlit eða hendur sýktra einstaklinga.

Fleiri spurningar og svör varðandi umgengni við dýr er að finna á vef Matvælastofnunar.  


Fyrst birt 01.10.2020
Síðast uppfært 05.11.2021

<< Til baka