Þú gætir bjargað mannslífi

Talið er að fjöldi þeirra sem deyja skyndidauða utan sjúkrahúsa sé á bilinu 120 til 140 á ári og í 80% tilvika hjá fullorðnum er orsökin hjartastopp. Í því skyni að kynna almenningi einfölduð viðbrögð við hjartastoppi utan sjúkrahúsa standa Endurlífgunarráð, Embætti landlæknis og Rauði kross Íslands að herferð undir yfirskriftinni HRINGJA OG HNOÐA. Með því er vonast til að unnt verði að bjarga mannslífum.

Um er að ræða hjartastopp þegar fullorðinn einstaklingur hnígur niður, er meðvitundarlaus og svarar ekki áreiti. Ekki er talin þörf á að staðfesta púlsleysi.

Hjartastopp hjá fullorðnum er í meirihluta tilfella vegna taktruflana frá neðri hólfum hjartans s.k. sleglatakttruflunum (sleglahraðtaktur og sleglatif). 

Mikilvægustu viðbrögð almennings við hjartastoppi eru að hringja eftir hjálp í neyðarlínuna - í síma 112 - og hefja síðan grunnendurlífgun meðan beðið er eftir sjúkrabíl. Aðkoma sjúkrabifreiðar með hjartarafstuðstæki er oftast nauðsynleg til að hægt sé að koma á réttum takti á ný. Líkurnar á að koma á réttum takti fara dvínandi með hverri mínútu sem líður án rafstuðsgjafar.

Ef takast á að auka lifun þeirra sem fara í hjartastopp utan sjúkrahúss er mjög mikilvægt að auka þátttöku vitna á endurlífgun og eins auka aðgengi að rafstuðsgjöfum. Eins og staðan í dag er er slík tæki einungis að finna í sjúkrabifreiðum og á sjúkrahúsum.

Mikilvægi hjartahnoðs
Hjartahnoð er lykilviðbragð ef vitni eru að hjartastoppi. Hjartahnoð getur lengt þann tíma sem sjúklingur er í sleglahraðtakti eða sleglatifi og seinkað komu rafleysu. Þetta eykur líkurnar á að mögulegt sé að koma á eðlilegum takti með rafstuðsgjöf. Hjartahnoð getur jafnframt viðhaldið einhverju blóðflæði til heila og dregið úr hættu á varanlegum heilaskemmdum ef endurlífgunin er árangursrík.

Munn við munn öndun þykir flókin og viss tregða kann að vera meðal almennings að beita grunnendurlífgun sem felur í sér bæði munn við munn öndunaraðstoð og hjartahnoð. Jafnframt hefur komið í ljós að ef til vill er öndunarþátturinn ekki jafnmikilvægur á fyrstu mínútunum eftir hjartastopp og áður var talið.

Því hefur jafnvel verið velt upp hvort öndunaraðstoð á allra fyrstu mínútunum eftir hjartastopp geti gert visst ógagn. Öndunaraðstoð tefur fyrir hjartahnoði og veldur truflunun á framkvæmd þess. Þetta hefur mjög neikvæð áhrif á flæðiþrýsting í kransæðum og heilaæðum. Jafnframt gæti munn við munn öndun stuðlað að þenslu á maga og uppköstum.

Rannsóknir í tilraunamódelum sýna að súrefnismettun hjá dýrum sem höfðu eðlilega súrefnismettun fyrir hjartastopp hélst yfir 90% í allt að 4 mínútur með hjartahnoði eingöngu. Tilraunir sýna einnig að þeim vegnar jafn vel sem fá hjartahnoð eingöngu og þeim sem fá bæði hjartahnoð og öndunaraðstoð á fyrstu mínútunum eftir hjartastopp.

Þetta var einnig niðurstaða rannsóknar á sjúklingum sem fóru í hjartastopp í Seattle í Bandaríkjunum og birtist í New England Journal of Medicine árið 2000. Þó svo að undirbúningi Guidelines 2000 hafi verið lokið þegar þessi grein birtist er ýjað að því í þeim leiðbeiningum að þeir sem verða vitni að hjartastoppi, en treysta sér ekki til að framkvæma fulla endurlífgun, beit hjartahnoði eingöngu eftir að hringt hefur verið á aðstoð.

Endurlífgunarráð hefur fjallað ítarlega um hvort ástæða sé til að leggja til breytingar á framkvæmd grunnendurlífgunar við hjartastoppi utan sjúkrahúss fyrir almenning með hliðsjón af þessum nýju upplýsingum. Ráðið leggur til að þeir sem verða vitni að hjartastoppi, hafa ekki hlotið þjálfun í grunnendurlífgun eða treysta sér ekki til að framkvæma slíkt, hver svo sem ástæðan er, hefji hjartahnoð tafarlaust eftir að þeir hafa hringt í neyðarlínuna - 112.

Hjartahnoð er framkvæmt með því að ýta með báðum höndum á mitt bringubein um 80-100 sinnum á mínútu. Endurlífgunarráð vill þó ekki banna þeim sem kunna rétt handtök að beita blástursaðferðinni líka en leggur áherslu á að það hvorki seinki eða trufli framkvæmd hjartahnoðsins.

Undantekningar
Undantekningar frá þessu eru þegar líklegt má telja að öndunarstopp sé orsök meðvitundarleysis fremur en hjartastopp. Þetta á t.d. við ef börn innan 12 ára falla í öngvit, eða um er ræða drukknanir, slæm astmaköst, hengingar, slys og lyfjaeitranir. Í slíkum tilfellum er jafnframt nauðsynlegt að veita munn við munn öndunaraðstoð.

Ráðleggingar Endurlífgunarrráðs um að HRINGJA OG HNOÐA eiga því fyrst og fremst við fyrir þá sem verða vitni að hjartastoppi hjá fullorðnum, hafa ekki þjálfun í fullri endurlífgun og/eða treysta sér ekki til að framkvæma slíkt.

Þessar ráðleggingar eiga ekki við þegar komið er að einhverjum sem farið hefur í hjartastopp í dreifbýli þar sem meira en 5-7 mínútur geta liðið uns sjúkrabifreið kemur á vettvang.

Endurlífgunarráð leggur ekki til að kennslu í grunnendurlífgun verði breytt á þessu stigi, enda ljóst samkvæmt ofansögðu að gagnlegt getur verið að kunna munn við munn öndun.

Frá Endurlífgunarráði

Þessar upplýsingar voru birtar á vef Embættis landlæknis í tengslum við kynningarátak Embættis landlæknis, Endurlífgunarráðs og Rauða kross Íslands í september 2002 undir yfirskriftinni Hringja - hnoða.


Fyrst birt 11.09.2002
Síðast uppfært 24.10.2017

<< Til baka