Leiðbeiningar um notkun bóluefna við hlaupabólu

Lifandi, veiklað bóluefni gegn hlaupabólu kom fyrst á markað í Japan upp úr 1970. Þar og í nokkrum öðrum löndum í Asíu hefur bóluefnið verið notað í ungbarnabólusetningu til margra ára en í Bandaríkjunum hefur verið mælt með bólusetningu allra barna eldri en 12 mánaða frá og með árinu 1995.

Þar sem bóluefni gegn hlaupabólu er mjög virkt gegn alvarlegri hlaupabólu (>95%) og vel virkt gegn allri hlaupabólu (>90% eftir 2 skammta ef þátttaka er góð) vill sóttvarnalæknir vekja athygli heilbrigðisstarfsfólks á nokkrum ábendingum og frábendingum fyrir notkun þessa bóluefnis.

 

Ábendingar:

  1. Öll hraust börn sem búsett eru á Íslandi og fædd 1. janúar 2019 eða síðar fá bóluefni við hlaupabólu í almennum bólusetningum við 12 og 18 mánaða aldur.
  2. Hraustir einstaklingar fæddir fyrir 2019 sem ekki hafa fengið hlaupabólu geta fengið bólusetningu að eigin ósk og á eigin kostnað. Bóluefnið má nota frá 9 mánaða aldri en hefur sennilega meiri áhrif ef fyrsti skammtur er gefinn eftir 12 mánaða aldur. Mælt er með tveimur sprautum á öllum aldri. Sex vikur skulu líða á milli skammtanna og ekki undir neinum kringumstæðum skulu líða minna en 4 vikur. Lengri tími milli skammta (3 mánuðir eða meira) eflir minnissvar en ef mjög langur tími líður milli skammta er viss hætta á að komast í tæri við hlaupabólu meðan hún er algeng hérlendis.
  3. Hraustir einstaklingar sem annast ónæmisbælda sjúklinga og ekki hafa fengið hlaupabólu; t.d. einstaklingar í fjölskyldum þar sem ónæmisbældur einstaklingur dvelur eða starfsfólk á sjúkrahúsum. Ekki er þörf á sérstökum varúðarráðstöfunum í samskiptum ónæmisbældra við nýbólusettan einstakling.
  4. Hraustir einstaklingar útsettir fyrir hlaupabólu. Hafi hraustur einstaklingur sem hvorki hefur sögu um hlaupabólu né bólusetningu við henni verið útsettur fyrir hlaupabólu getur bólusetning innan þriggja sólarhringa frá smiti komið í veg fyrir sjúkdóm.
  5. Hlaupabólubóluefni má gefa samtímis öllum bóluefnum en ekki í sömu sprautu eða á sama stað. Ef MMR bóluefnið er ekki gefið á sama tíma þá verður að líða minnst 1 mánuður á milli bólusetninga.


Frábendingar:

  1. Börn Þar sem mótefni gegn hlaupabólu frá móður geta verið til staðar í barninu allt fyrsta árið þá er almennt ekki ráðlegt að bólusetja börn yngri en 12 mánaða því mótefni frá móður geta dregið úr áhrifum bólusetningarinnar. Hins vegar má nota bóluefnið frá 9 mánaða aldri ef rík ástæða er til, s.s. yfirvofandi lifrarígræðsla.
  2. Ónæmisbældir einstaklingar: Bóluefni við hlaupabólu inniheldur lifandi veiru. Að öllu jöfnu skal forðast að bólusetja ónæmisbælda einstaklinga, sérstaklega þá með bælingu á frumubundnu ónæmi. Ekki skal bólusetja sjúklinga með ALL ("acute lymphocytic leukemia") fyrr en sjúkdómurinn hefur verið í rénun (remission) í eitt ár.
  3. Einstaklingar á sterameðferð: Einstaklingar á háskammta sterameðferð (>2 mg/kg/dag af prednisón eða >20 mg/dag ef >10 kg) í meira en 1 mánuð skal ekki bólusetja. Eftir að sterameðferð hefur verið hætt í 1 mánuð má hins vegar bólusetja. Sjúklingar á lægri skömmtum af sterum og a.ö.l. með óskert ónæmiskerfi má bólusetja þó margir kjósi að hætta meðferð í 1–2 vikur áður. Sterameðferð með innöndunarúða er ekki frábending fyrir bólusetningu.
  4. Þungun og brjóstagjöf: Engin dæmi eru um alvarlega sýkingu hjá fóstri eftir bólusetningu móður en almennt er ekki mælt með notkun lifandi bóluefna á meðgöngu. Brjóstagjöf er ekki frábending fyrir bólusetningu móður eða barns.
  5. Ofnæmi fyrir neómycíni: Saga um alvarleg ofnæmisviðbrögð við neómycíni er frábending fyrir bólusetningu. Hafi einstaklingur hins vegar einungis sögu um snertiofnæmisviðbrögð í húð ("contact dermatitis") er óhætt að bólusetja.
  6. Gjöf mótefna og annarra blóðefna: Hafi einstaklingur fengið mótefni eða blóðgjöf er ráðlagt að bíða með bólusetningu í a.m.k. 5 mánuði þar sem slík meðferð getur dregið úr áhrifum bólusetningar.
  7. Gjöf salisýlata: Hætta á Reye heilkenni er óþekkt eftir bólusetningu einstaklinga sem eru á salicýlat meðferð. Bóluefnaframleiðandinn mælir hins vegar með að bíða með salicýlatgjöf í sex vikur eftir bólusetningu.


Aukaverkanir bólusetninga:

Aukaverkanir hlaupabólubólusetninga eru fátíðar og hliðarverkanir mun sjaldgæfari en eftir venjulega hlaupabólu.

  1. Hiti getur komið fram 8–21 degi eftir bólusetninguna hjá 10–15% bólusettra. Oftast við fyrri bólusetninguna eingöngu.
  2. Útbrot á stungustað koma fram í innan við 10% tilvika á svipuðum tíma og hiti getur komið fram, yfirleitt við fyrri skammt. Útbreidd útbrot vegna bólusetningarveiru eru sjaldgæf og koma helst fram hjá einstaklingum sem hafa verið á sterameðferð.
  3. Eymsli og roði á stungustað koma fram hjá um 15% við síðari bólusetninguna.
  4. Heilabólga eða önnur alvarleg einkenni hlaupabólu hafa komið fram hjá örfáum bólusettum einstaklingum á sterameðferð en ekki hefur verið hægt að staðfesta tengsl við bólusetningarveiruna í neinu tilviki og í einhverjum tilvikum hefur verið staðfest að um venjulega hlaupabóluveiru var að ræða.

 


Fyrst birt 09.05.2012
Síðast uppfært 19.12.2019

<< Til baka