Andleg vanlíðan á ekki að vera fylgifiskur ellinnar

Sjá stærri mynd

Flestir telja góða heilsu með því eftirsóknarverðara sem lífið hefur upp á að bjóða. Stór hluti eldra fólks býr í dag við tiltölulega góða heilsu og því fer fjölgandi með framförum í læknavísindum og fyrirbyggjandi aðgerðum þar sem áhersla er m.a. lögð á mikilvægi geðræktar, mannræktar, heilsuræktar og heilaræktar. Aukinn skilningur er á því að árangur og færni sem fólk tileinkar sér snemma á ævinni geti komið að góðum notum til að vega upp á móti líkamlegum, andlegum og félagslegum veikleika þegar aldur færist yfir.

Eldri borgarar, ekkert síður en þeir yngri, eru einstaklingar með mismunandi reynslu, lífssýn, væntingar og þarfir. Allir mæta því efri árunum með þau séreinkenni sem hafa mótast í lífsins ólgu sjó. 

Í samfélagi nútímans fer varla hjá því að við lok ævistarfs missi einstaklingurinn eitt mikilvægasta hlutverk sitt. Hjá flestum verða mikil þáttaskil þegar kemur að þessum tímamótum. Það sem var stór hluti af sjálfsmynd okkar breytist. Tekjur minnka og tengslin við starfsfélaga og vinnustaðinn rofna.

Margir kvíða þessum umskiptum vegna óvissu um hvað tekur við og sumir upplifa sig útilokaða frá öllu því sem áður hafði einhvern tilgang í lífinu og finnst sem þeir séu orðnir gagnslausir og öðrum byrði. Eldra fólk býr einnig oft við stór og ófyllt skörð þegar vinir þeirra eða lífsförunautar eru fallnir frá. Það fer því ekki hjá því að margir finni fyrir einmanaleika og þá eykst hætta á einangrun. Neikvæðar tilfinningar eins og depurð, reiði, sektarkennd, kvíði eða ótti vilja þá skjóta upp kollinum.

Ekki er óeðlilegt að finna fyrir slíkri vanlíðan við ofangreindar aðstæður, en þegar ástandið er orðið langvinnt og jafnvel fer versnandi er nauðsynlegt að staldra við og leita sér aðstoðar fagfólks.

Það er áhyggjuefni að niðurstöður rannsókna hafa ítrekað gefið til kynna að andleg vanlíðan og þunglyndi meðal eldra fólks sé vangreint vandamál þrátt fyrir að því fólki sé hættara við slíkri vanlíðan en þeim yngri. Líkum hefur verið leitt að því að eldra fólk líti svo á að andleg vanlíðan eða þunglyndi sé óhjákvæmilegur fylgifiskur ellinnar og leiti sér því ekki aðstoðar fagfólks. Mikilvægt er að hafa það í huga að hvorki þunglyndi né kvíði eru eðlilegir fylgifiskar þess að eldast. Það sama á við um önnur aldursskeið.

Farsæl öldrun felst ekki síst í því að vera fær um að finna lífi sínu tilgang og skilgreina stöðu sína að nýju og finna og rækta hæfileika sína. Sjálfsímynd aldraðra og sýn þjóðfélagsins á aldraða er ákaflega mikilvæg í þessu sambandi. Það er þjóðfélagsins alls að leggja áherslu á gæði lífsins og þau tækifæri sem fylgja efri árum eins og öðrum aldursskeiðum.

Flestir geta tekist á við ný viðfangsefni og haldið áfram að læra svo lengi sem þeir lifa. Sú kenning að eldra fólk missi að mestu hæfileikann til að læra og tileinka sér nýja færni, stenst ekki.

Rannsóknir síðari ára á þessu sviði hafa leitt í ljós hið gagnstæða. Eldra fólk, ekkert síður en yngra, getur þannig haldið áfram að setja sér markmið og látið drauma sína rætast. Það getur tekist á við verkefni sem bæði einstaklingurinn og samfélagið meta að verðleikum.

Þarna þarf bæði að koma til frumkvæði einstaklingsins sjálfs og umhverfisins sem hvetur og býður upp á möguleika til ofangreinds. Vert er að hafa í huga í þessu sambandi, að sá sem dregur sig inn í skel og hættir að sækjast eftir samskiptum við aðra á það á hættu að tapa fyrr færni en ella.

Forsenda þess að okkur geti liðið vel er góð heilsa, andleg, líkamleg og félagsleg. Og allt spilar þetta saman. Geðorðin 10 eru góður leiðarvísir fyrir unga sem aldna.

 

Guðrún Guðmundsdóttir

verkefnisstjóri geðræktar á Lýðheilsustöð


Fyrst birt 19.03.2007
Síðast uppfært 06.12.2016

<< Til baka