Viðbúnaður gegn vá

Sóttvarnalæknir ber ábyrgð á viðbúnaði gegn vá af völdum:

  • smitsjúkdóma/sjúkdómsvalda 
  • eiturefna 
  • geislavirkra efna og 
  • óvæntra atburða sem ógna heilsu manna.

Það er hlutverk sóttvarnalæknis að útbúa viðbragðsáætlanir, framkvæma áhættumat, gera faraldsfræðirannsóknir til kanna uppruna faraldra og hópsýkinga og segja fyrir um aðgerðir til að hindra útbreiðslu þeirra.

Sóttvarnalæknir getur mælt með því við ráðherra að gripið verði til opinberra sóttvarnaráðstafana með ónæmisaðgerðum, einangrun smitaðra, sótthreinsun, afkvíun byggðarlaga eða landsins alls, lokun skóla eða samkomubann. Sóttvarnalæknir getur beitt slíkum vörnum til bráðabirgða án þess að leita heimildar fyrir fram ef hann telur að hvers konar töf sé hættuleg, en gera skal hann ráðherra jafnskjótt kunnar ráðstafanir sínar.

Samstarf
Sóttvarnalæknir er í samvinnu við umdæmis- og svæðislækna sóttvarna, aðra starfsmenn og stofnanir heilbrigðisþjónustunnar, Heilbrigðiseftirlit sveitarfélaga, Umhverfisstofnun, Matvælastofnun og Geislavarnir ríkisins eftir því sem við á.

Stjórnskipuð samstarfsefnd um sóttvarnir (SSUS) er skipuð af velferðarráðherra. Hlutverk nefndarinnar er að afla nauðsynlegra gagna og hafa yfirumsjón með nauðsynlegum aðgerðum til að meta og uppræta yfirvofandi vá af völdum smitnæmra sjúkdómsvalda, eiturefna eða geislavirkra efna og þegar óvæntir atburðir gerast. Í nefndinni sitja aðilar frá sóttvarnalækni, Matvælastofnun, Geislavörnum ríkisins og Umhverfisstofnun.

Heimsfaraldur
Sóttvarnalæknir ber ábyrgð á viðbúnaði gegn heimsfaraldri inflúensu og fyrir heimsfaraldurinn 2009 vann hann náið með almannavarna-
deild ríkislögreglustjóra við gerð Viðbúnaðaráætlunar gegn heimsfaraldri inflúensu (sjá undir „Viðbragðsáætlanir“ í hægri dálki).

Í heimsfaraldrinum sjálfum unnu sóttvarnalæknir og ríkislögreglustjóri þétt saman samkvæmt viðbúnaðaráætluninni til að draga úr alvarlegum afleiðingum á heilsufar og samfélag.

Sóttvarnalæknir er í nánu samstarfi við Matvælastofnun, Umhverfisstofnun, Lyfjastofnun og Heilbrigðiseftirlit sveitafélaga og útbýr viðbúnaðaráætlanir til að bregðast við matarsýkingum og súnum. Viðbúnaður vegna hugsanlegs sýklahernaðar er einnig á ábyrgð sóttvarnalæknis.

Í apríl 2016 hófst vinna við gerð sóttvarnaáætlunar fyrir hafnir landsins og vinnur sóttvarnalæknir að því verkefni í samvinnu við almannavarnadeild ríkislögreglustjóra, Hafnasambandið, Tollstjóra, Samgöngustofu og fjölda annarra aðila. Verkáætlun gerir ráð fyrir að verklok verði um næstu áramót. 

Eldgosið í Eyjafjallajökli 2010, í Holuhrauni 2014 og díoxínmengun á Vestfjörðum eru dæmi um atburði, þar sem sóttvarnalæknir framkvæmdi áhættumat og sagði fyrir um viðbrögð til að draga úr skaðlegum áhrifum mengunar á heilsu manna.

Alþjóðasóttvarnir
Sóttvarnalæknir tekur þátt í alþjóðasóttvörnum, hann er í nánu samstarfi við Sóttvarnastofnun Evrópusambandsins (European Centre for Disease Control - ECDC). Hann situr einnig fyrir Íslands hönd í heilbrigðisöryggisnefnd ESB (Health Security Committee - HSC). 
Öryggisnefndin er framkvæmdastjórninni til ráðgjafar um lagasetningu varðandi vöktun og viðbrögð og er ábyrg fyrir sóttvarnaráðstöfunum ESB. 

Tengiliður við WHO
Sóttvarnalæknir er lögum samkvæmt tengiliður Íslands við Alþjóðaheilbrigðis-
málastofnunina (WHO).

Tilkynna skal til sóttvarnalæknis alla atburði sem ógnað geta alþjóðasamfélaginu hvort sem þeir eiga rætur að rekja til Íslands eða til annarra landa.

Sóttvarnalæknir er með 24 klst. vakt allan ársins hring (vaktsími 510-1933) til að sinna hlutverki sóttvarnalæknis sem tengiliður við WHO og til að bregðast við óvæntri vá innanlands eða erlendis frá.

Síðast uppfært 27.02.2017