Enterohemoragísk E. coli

Enterohemoragísk E.coli (EHEC) sýking orsakast af Escherichia coli (E.coli) bakteríu, sem framleiðir ákveðið eiturefni (toxín) sem á sök á mörgum skaðlegum einkennum sýkingarinnar. Þessir stofnar eru stundum nefndir verotoxínmyndandi E. coli (VTEC) eða shigatoxin myndandi E. coli (STEC). EHEC-sýkingar eru fremur sjaldgæfar hérlendis en þó nokkuð hefur borið á þeim í nágrannalöndum okkar. Uppruna sýkinganna má oftast rekja til nautgripa og afurða þeirra, nautgripirnir geta borið bakteríuna þótt þeir séu einkennalausir. Bakteríurnar geta borist í vatn og matvæli frá dýrunum eða mönnum sem umgangast smituð dýr.

Meðgöngutími
Meðgöngutími sýkingarinnar, þ.e. tími frá smiti til einkenna frá meltingarvegi, er yfirleitt einn til tveir sólarhringar en getur verið lengri.

Uppruni og smitleiðir
Jórturdýr, einna helst nautgripir, eru hýslar fyrir EHEC. Sýkingin flokkast til súna (zoonosis), en súnur eru sýkingar sem geta borist á milli manna og dýra. Helsta smitleiðin í menn er með menguðum matvælum og vatni en einnig getur beint smit manna á milli átt sér stað, þá einna helst hjá litlum börnum. Beint smit frá nautgripum í menn er einnig hugsanlegt. Nýlega var sýnt fram á að EHEC finnst í íslenskum búfjárafurðum. Matarsýkingar eru oft tengdar afurðum nautgripa eins og roast beef, hamborgurum og ógerilsneyddri mjólk. Einnig er vitað um smit með salati og eplasíder. Erlendis hafa komið upp sýkingar í kjölfar sundferða í vötnum og sundlaugum með EHEC-menguðu vatni. Stór faraldur í Þýskalandi árið 2011 var rakinn til baunaspírufræja frá Egyptalandi. Tæplega 4000 manns greindust með sýkinguna í þeim faraldri, rúmlega 800 fengu Hemolytic Uremic Syndrome (HUS) og 54 létust.

Einkenni
Einkenni geta verið mismikil og smitaður einstaklingur getur verið einkennalaus. Eitt helsta einkennið er niðurgangur. Í sumum tilfellum geta fylgt slæmir kviðverkir og/eða uppköst. Oftast fylgir enginn hiti en getur þó verið nokkrar kommur. Þessi fyrstu einkenni ganga venjulega yfir á 5–7 dögum. Hluti þeirra sem smitast fær blóðugan niðurgang, stundum í beinu framhaldi af fyrstu einkennum frá meltingarvegi en í sumum tilvikum verður hlé á niðurgangi í einhverja daga og byrjar svo blóðugur niðurgangur.

Fylgikvillar
Alvarlegur fylgikvilli EHEC er Hemolytic Uremic Syndrome (HUS) og algengast er að börn yngri en 10 ára (6–10%) verði fyrir barðinu á honum. Helstu einkennin eru nýrnabilun og fækkun á blóðflögum, sem getur leitt til blæðinga. Verður þeirra yfirleitt fyrst vart u.þ.b. 1–2 vikum eftir upphaf meltingarfæraeinkenna, sjaldan síðar. Í mörgum tilfellum HUS reynist dvöl á gjörgæsludeild og skilun (blóðhreinsun) vegna nýrnabilunar nauðsynleg. Þessi fylgikvilli getur valdið óafturkræfum skaða á nýrum og jafnvel leitt sjúklinginn til dauða.

Greining
Saursýni er sent í erfðaefnispróf fyrir eiturmyndandi eiginleikum og ræktun bakteríunnar. Bakterían hverfur fljótt úr hægðum og getur verið horfin þegar einkenna HUS verður vart en erfðaefnispróf geta verið gagnleg lengur þótt ræktun takist ekki. Í sumum tilfellum er einnig hægt að styðjast við mótefnamælingu í blóði.

Meðferð
Sýkingin sjálf gengur fljótt yfir og er ekki þörf á sýklalyfjameðferð til að losna við bakteríuna. Þar að auki getur sýklalyfjameðferð aukið líkur á HUS.

Forvarnaraðgerðir
Góður handþvottur eftir umgengni við dýr, eftir salernisferðir eða bleiuskipti og sérstaklega áður en matvæli eru handleikin eða þeirra neytt er ávallt góð regla til að koma í veg fyrir smit.

Vel steikt nautakjöt og nautahakk dregur úr líkum á sýkingu ef afurðin er smituð og skal einkum hafa í huga á ferðalögum erlendis. Forðast ber neyslu ógerilsneyddrar mjólkur. Mikilvægt er að þvo grænmeti og ávexti vel áður en þeirra er neytt.

Einstaklingar sem starfa við matvælaframleiðslu, daggæslu barna eða annast viðkvæma einstaklinga innan heilbrigðisþjónustunnar, t.d. aldraða eða nýbura, skulu vera frá vinnu þar til sýnt hefur verið fram á að þeir eru lausir við bakteríuna. Saursýni skulu tekin vikulega hjá ofantöldum einstaklingum þar til neikvætt ræktunarsvar liggur fyrir.

Enteróhemoragísk E.coli sýking er lögum samkvæmt tilkynningarskyldur sjúkdómur og ber læknum og rannsóknarstofum að tilkynna hana til sóttvarnalæknis.

Gagnlegir tenglar:
EHEC í íslensku kjöti 
Handþvottur 

Síðast uppfært 11.07.2019