Heilsueflandi samfélag

Sjá stærri mynd

Af hverju Heilsueflandi samfélag?

Heilsa er líkamleg, andleg og félagsleg vellíðan en ekki einungis það að vera laus við sjúkdóma og örorku (WHO, 1948). Lýðheilsa felur í sér markvissar aðgerðir hins opinbera og annarra sem miða að því að bæta heilsu, líðan og lífsgæði þjóða og þjóðfélagshópa (WHO, 1998).

Fólk lifir lengur á meðan hlutfall fæðinga minnkar sem felur í sér tækifæri en einnig ýmsar áskoranir fyrir samfélög. Stjórnvöld verða að velja hagkvæmar leiðir til að viðhalda og bæta heilsu og færni fólks á öllum æviskeiðum. Markvisst lýðheilsustarf, sem sem byggir á bestu þekkingu á hverjum tíma hefur fjölþætt gildi fyrir ríki, sveitarfélög, einstaklinga og aðra hagsmunaaðila. Ef vel tekst til við innleiðingu Heilsueflandi samfélags má vænta að andleg, líkamleg og félagsleg heilsa og vellíðan íbúa verði betri en annars, jöfnuður verði meiri sem og öryggi og lífsgæði almennt.

Dæmi um hagrænan ávinning heilsueflingar- og forvarnarstarfs.

Hvað er Heilsueflandi samfélag?

Heilsueflandi samfélag er heildræn nálgun sem Embætti landlæknis vinnur að í samstarfi og samráði við sveitarfélög, opinberar stofnanir, frjáls félagasamtök o.fl.

 Áhrifaþættir vellíðanar

Meginmarkmið Heilsueflandi samfélags er að styðja samfélög í að skapa umhverfi og aðstæður sem stuðla að heilbrigðum lifnaðarháttum, heilsu og vellíðan allra íbúa.

Leiðarljós Heilsueflandi samfélags:

  • Virk þátttaka samfélagsins í heild, þ.m.t. hagsmunaaðila úr öllum geirum.
  • Starfið byggir á bestu þekkingu og reynslu á hverjum tíma.
  • Valda ekki skaða (DO NO HARM)
  • Jöfnuður til heilsu með almennum aðgerðum og aðgerðum sem taka mið af þörfum viðkvæmra hópa.
  • Sjálfbærni, leggja áherslu á að skipuleggja starf og árangur til lengri tíma litið.

Í Heilsueflandi samfélagi er heilsa og líðan allra íbúa í fyrirrúmi í allri stefnumótun og aðgerðum á öllum sviðum og allir geirar hafa hlutverk. Unnið er með áhrifaþætti heilbrigðis og vellíðanar (sjá mynd Áhrifaþættir heilbrigðis og vellíðanar) s.s. félags-, efnahags- og menningarlegar aðstæður, manngert og náttúrulegt umhverfi til að skapa sem ákjósanlegastar aðstæður í lífi, leik og starfi fyrir fólk á öllum æviskeiðum. Holla valið þarf að vera eins auðvelt og kostur er s.s. að hreyfa sig, borða hollt, rækta geðið og ástunda grænan lífsstíl á sama tíma og spornað er gegn áhættuhegðun s.s. neyslu tóbaks, áfengis og annarra vímuefna. Stuðningur við starf Heilsueflandi leikskóla, grunnskóla og framhaldsskóla er mikilvægur liður í starfi Heilsueflandi samfélags.

Markvisst lýðheilsustarf í Heilsueflandi samfélögum

Sveitarfélög hafa sjálf frumkvæði að því að gerast Heilsueflandi samfélag. Skilyrðin fyrir þátttöku eru að bæjar-/sveitarstjóri skrifi undir umsókn um þátttöku, skipaður sé þverfaglegur stýrihópur fyrir starfið sem tryggir aðkomu lykilhagsmunaaðila að því og sérstakur tengiliður er tilnefndur. Með undirskrift samnings um Heilsueflandi samfélag einsetja sveitarfélög sér að vinna markvisst lýðheilsustarf, í samræmi við markmið og leiðarljós Heilsueflandi samfélags með stuðningi frá Embætti landlæknis og öðrum sem að starfinu koma. Í markvissu lýðheilsustarfi er bilið á milli gagna, stefna og aðgerða brúað með því að nota lýðheilsuvísa, gátlista og önnur gögn til að meta stöðuna og forgangsraða í samræmi við þarfir hvers samfélags. Miðlægt vefkerfi, sem er í þróun, styður samfélög í að halda utanum starfið, meta framvindu þess og miðla áfram m. a. með sjálfkrafa skýrslum.

Listi yfir Heilsueflandi sveitarfélög.

Heimsmarkmiðin og Heilsueflandi samfélag

Heimsmarkmið Sameinuðu þjóðanna til ársins 2030 eru algild, samofin og samverkandi. Þau byggja á þremur grunnstoðum sjálfbærrar þróunar þ.e. félagslegri, efnahagslegri og umhverfislegri sjálfbærni, með áherslu á að skilja engan eftir.

Innleiðing Heilsueflandi samfélags og skóla fellur vel að innleiðingu Heimsmarkmiðanna og öfugt. Það má glöggt sjá m.a. með því að skoða hvernig Þriðja Heimsmarkmiðið, sem kveður á um heilbrigt líf og vellíðan allra frá vöggu til grafar, er samofið hinum sextán markmiðunum (sjá mynd, Heilsa og vellíðan með Heimsmarkmiðunum).

Heilsa og vellíðan með Heimsmarkmiðunum

Verkefnastjórn Heimsmarkmiðanna og Embætti landlæknis hafa því tekið höndum saman um að innleiða Heimsmarkmiðin í starf Heilsueflandi samfélags og í sameiningu vinna að aukinni vitundarvakningu á meðal sveitarfélaga og almennings um Heimsmarkmiðin, sjálfbæra þróun og áhrifaþætti heilsu og vellíðanar sbr. stöðuskýrslu fyrir Heimsmarkmiðin.

Á hverju byggir Heilsueflandi samfélag?

Hugmyndafræði og starf Heilsueflandi samfélags byggir m.a. á Ottawa Charter for Health promotion, Health in All Policies, Healthy Cities  og Health Promoting Schools sem þróað er af Alþjóðaheilbrigðisstofnuninni o.fl. sem og fyrri reynslu af öðru, sambærilegu starfi hérlendis og erlendis.

Í tengslum við þátttöku Embættis landlæknis í Evrópuverkefninu JA CHRODIS+ hafa embættið og Janus heilsuefling gert með sér samstarfssamning um frekari þróun og innleiðingu á Fjölþætt heilsurækt fyrir eldra fólk á Íslandi auk þess að styðja við innleiðingu þess á Spáni og í Litháen. Frekari þróun Heilsueflandi samfélags með tilliti til þarfa eldra fólks er einnig liður í samstarfinu.

 

Síðast uppfært 27.04.2017