Skimun fyrir brjóstakrabbameini

Öllum konum á aldrinum 40-74 ára er boðið í skimun fyrir brjóstakrabbameini

Brjóstakrabbamein er algengasta krabbamein hjá konum hér á landi og að meðaltali greinast 210 konur árlega og er meðalaldur þeirra 62 ár.

Skimun fyrir brjóstakrabbameini er árangursrík leið til að lækka dánartíðni sjúkdómsins en lýðgrunduð skimun fyrir brjóstakrabbameini hófst á Íslandi árið 1987.

Skimun leiðir ekki til lækkunar á tíðni sjúkdómsins, en með því að greina hann snemma aukast líkur á því að sjúkdómurinn sé staðbundinn og hafi ekki náð að dreifa sér um líkamann. Horfur eftir greiningu hér á landi eru góðar og um 90% kvenna eru á lífi fimm árum eftir greiningu.

Almenn brjóstaskimun er fyrir konur, sem ekki eru með einkenni frá brjóstum. Finni kona fyrir einkennum frá brjóstum t.d. hnút eða fyrirferð í brjósti, inndreginni húð eða geirvörtu, blóðugri eða glærri útferð úr geirvörtu, verkjum eða eymslum í brjóstum, er henni ráðlagt að leita til læknis sem þá sendir tilvísun í frekari skoðun. Ef kona hefur áhyggjur og óskar eftir rannsókn á brjóstum fyrir skilgreindan skimunaraldur þá er það mat læknis hvort ástæða sé til rannsókna. 

Ákveðin stökkbreyting á genum getur aukið líkur á að fá brjóstakrabbamein. Algengustu stökkbreytingar eru BRCA1 og BRCA2. Konur með þessar stökkbreytingar eru að meðaltali mun yngri við greiningu en aðrar konur sem greinast með brjóstakrabbamein. Einungis 5-10% af öllu brjóstakrabbameini má rekja til erfða.

Hvernig fer skimun fram

Skimun fyrir brjóstakrabbameini er gerð með röntgenmyndum af báðum brjóstum í tveimur plönum. Geislafræðingar sjá um að framkvæma rannsóknina en röntgenlæknar lesa úr myndunum. Ef breytingar sjást á myndum, er konan kölluð inn í frekari rannsókn.

Skimunin fer fram í húsnæði Krabbameinsfélagsins í Skógarhlíð fyrstu þrjá mánuði ársins 2021 en flyst þá yfir í sérhannaða brjóstamiðstöð á Eiríksgötu 5.

Boð um skimun kemur frá Samhæfingarstöð krabbameinsskimana en Landspítalinn og Sjúkrahúsið á Akureyri sjá um framkvæmd brjóstaskimana.

Leiðbeiningar um brjóstaskimun

Skimunarleiðbeiningar landlæknis eru byggðar á Evrópskum leiðbeiningum (European guidelines on breast cancer screening and diagnosis , EURopean Network of REFerence Centres for Breast. Cancer Screening ( EUREF) og dönskum leiðbeiningum (Kliniske retingslinier for mammografiscreening í Danmark/ Dansk Radiologisk Selskab, drs/dk).

  • Skimun fyrir brjóstakrabbameini
    • Aldurshópurinn 40-69 ára fær boð í skimun á 2 ára fresti
    • Aldurshópurinn 70-74 ára fær boð í skimun á 3 ára fresti

  • Konur í aukinni áhættu á brjóstakrabbameini
    Konur með stökkbreytingu á BRCA1 og BRCA2 genum eru í aukinni áhættu á að fá brjóstakrabbamein. Þessar konur eiga ekki að vera í almennu skimunaráætluninni, heldur fara í frekari skoðun og þéttara eftirlit á vegum lækna Landspítalans.
    • Þessar konur byrja fyrr í eftirliti og fara í myndrannsókn á 6 mánaða fresti.

  • Sterk ættarsaga eða aðrir áhættuþættir, svo sem aukinn þéttleiki brjóstvefs kvenna á aldrinum 40-49 ára.
    Rannsóknir, gerðar í þeim tilgangi að skilgreina ávinning skimunar í þessum hópi, eru í framkæmd. Niðurstöður eru væntanlegar á næstu árum hvað þetta varðar.
  • Konur sem hafa farið í fyrirbyggjandi brjóstnám á báðum brjóstum
    • Fá ekki boð í skimun, þar sem búið er að fjarlægja allan brjóstvef.

  • Konur sem fengið hafa brjóstakrabbamein
    • Þessar konur eru undir eftirliti krabbameinslæknis/skurðlæknis í 5 ár eftir meðferð, samkvæmt verklagi Landspítala.
    • Eftir þann tíma geta þær farið aftur inn í almenna skimunaráætlun.
    • Þær konur sem ekki hafa náð skimunaraldri 5 árum eftir krabbameinsmeðferð, eru áfram í árlegu eftirliti/brjóstamynd, þar til þær hafa náð skimunaraldri.
    • Konur sem fengið hafa brjóstakrabbamein fá boð um skimun til 79 ára aldurs.


  • Konur með púða í brjóstum
    Konur með púða í brjóstum geta farið í almenna skimun.
    • Komi í ljós leki á brjóstapúðum í skimunarmyndatökunni er mikilvægt að konan fái upplýsingar um það og leiti til hlutaðeigandi skurðlæknis.
    • Upplýsingar um leka brjóstapúða munu birtast á heilsuvera.is 

 

Sjá nánar leiðbeiningar

European guidelines on breast cancer screening and diagnosis

Kliniske retningslinier for mammografiscrenning i Danmark

Mammography Screening in Denmark - Clinical guidelines

Síðast uppfært 11.01.2021