Mengun frá eldgosinu í Holuhrauni

Eldgos í Holuhrauni. Full stærð

For English go toVolcanic eruption in Holuhraun - Human health effect

Frá eldgosinu í Holuhrauni losna gosefni út í andrúmsloftið, sem geta haft áhrif á heilsu manna. Algengustu gosefnin eru vatn( H2O), koldíoxíð(CO2) og brennsteinsdíoxíð (SO2). Auk þess losna önnur efni eins og brennisteinsvetni (H2S), vetni (H2), kolmónoxíð (CO), vetnisklóríð (HCl), vetnisflúoríð (HF), og helíum (He), en í minna magni.

Helstu áhrif gastegunda frá gosinu á heilsu manna eru af völdum  SO2. Helstu einkennin eru ertingur í augum, hálsi og öndunarfærum og við háan styrk getur fólk fundið fyrir öndunarörðugleikum. Fólk með undirliggjandi astma, berkjubólgu, lungnaþembu og hjartasjúkdóma er viðkvæmara fyrir SO2, heldur en heilbrigðir einstaklingar og fær einkenni við lægri styrk en aðrir. Þeim er því ráðlagt að hafa öndunarfæralyf tiltæk.

Enda þótt ekki séu til áreiðanleg gögn um að börn séu sérstaklega viðkvæm fyrir SO2 er allur varinn bestur og skynsamlegt að ráðleggingar fyrir fólk með undirliggjandi öndunarfærasjúkdóma gildi líka fyrir börnin.

Það er því áríðandi að fylgjast með styrk SO2 í andrúmslofti. Veðurstofan mælir SO2 við gosstöðvarnar og gerir daglegar spár um styrk SO2 í andrúmslofi sem byggja á SO2 mælingum og veðurfari. Tilgangurinn er að vara almenning við á þeim svæðum þar sem líkur eru á háum styrk og eru niðurstöðurnar birtar á vef Veðurstofunnar. Þættir sem hafa áhrif á styrk SO2 í andrúmslofti eru það magn sem losnar úr gosinu, en auk þess hefur vindstyrkur og vindátt mikil áhrif.

Það skal ítrekað að ekki er hægt að sjá fyrir allar kringumstæður og því er mikilvægt að bregðast við óvæntri mengun. Almenningur er því hvattur til að bregðast við ef gosmökkur kemur óvænt, halda sig innandyra, loka gluggum og slökkva á loftræstingu, ef þeir verða varir við óþægindi af völdum gosmökksins.

Umhverfisstofnun mælir styrk SO2 víða um landið og er hægt að nálgast niðurstöður mælinganna á heimasíðu Umhverfisstofnunnar, sjá einnig  www.loftgæði.is .

Nánari upplýsingar um hugsanleg einkenni af völdum SO2 við mismunandi styrk í andrúmslofti er hægt að sjá í meðfylgjandi töflu:

     Áhrif á heilsufar og ráðleggingar um viðbrögð við SO2 frá eldgosum 

 

*Meðalgildi í 10-15 mínútur.
**Öll börn. Fullorðnir með astma (sögu um ýl og/eða surg fyrir brjósti, eða greindan astma), berkjubólgu, lungnaþembu og hjarta- og æðasjúkdóma. Þessar leiðbeiningar gilda einnig um barnshafandi konur.


Almennar ráðleggingar:

  1. Lungna- og hjartasjúklingar hafi sín lyf tiltæk.
  2. Andið sem mest með nefi og forðist líkamlega áreynslu utandyra í mikilli mengun því það dregur úr SO2 sem kemst niður í lungu.
  3. Dvöl innanhúss með lokaða glugga og slökkt á loftræstingu ver fólk fyrir um 90% af menguninni.

 

Frekari ráðstafanir:

Ef mengun er mikil og fólk finnur fyrir óþægindum jafnvel þó það dvelji innandyra er hægt að grípa til ráðstafana til að draga úr styrk mengunar innanhúss með því að útbúa einfaldan hreinsibúað.

  1. Takið 5 gr. af venjulegum matarsóda og leysið upp í 1 lítra af vatni.
  2. Bleytið einhvers konar klút t.d. viskastykki, þunnt handklæði eða gamaldags gasbleiu í þessari lausn.
  3. Vindið mesta vatnið úr þannig að ekki leki.
  4. Festið þennan raka klút upp á einhvers konar grind, t.d. þurrkgrind fyrir þvott og festið á öllum hliðum t.d með þvottaklemmum. 
  5. Stillið grindinni upp í því herbergi sem ætlunin er að hreinsa loftið í.
  6. Til að klúturinn haldi virkni sinni þarf hann að vera rakur og gott er að halda rakastiginu við með því að úða á hann vatni t.d. úr blómaúðabrúsa.
  7. Til að auka virknina er gott að láta borðviftu blása á klútinn. ATH! viftan er rafmagnstæki, gætið þess að raki úr klútum eða frá úðabrúsanum komist ekki í viftuna. Viftan þarf að standa í öruggri fjarlægð frá klútum, ekki nær en um það bil tvo metra. Alls ekki breiða klútinn yfir sjálfa viftuna.
  8. Ef vifta er ekki til staðar gerir klúturinn samt gagn sérstaklega ef honum er komið fyrir nálægt ofnum, en loftflæði er meira við ofna en aðra staði í íbúðinni. ATH! Ekki er þörf á að breiða klútinn yfir ofninn, nóg er að hann standi á grind við hliðina á ofninum. Gætið varúðar við rafmagnsofna, aldrei má hindra loftflæði að þeim eða breiða einhverju yfir þá.
  9. Ef langvarandi mengun er til staðar þarf að skola klútinn undir rennandi vatni tvisvar á dag og setja hann aftur í matarsódalausnina.


Mikil mengun utandyra:

Ef fólk þarf nauðsynlega að vera utandyra í mikilli mengun sem veldur óþægindum er gagnlegt að hafa blautan klút fyrir vitum en það dregur úr brennisteinsmengun í innöndunarlofti. Klútur vættur í matarsódalausn, eins og lýst er hér að ofan, er þó áhrifaríkari. Athugið að vatnið í klútnum gerir hann mun þéttari þannig að erfiðara er að anda í gegnum hann. Það getur reyndst lasburða einstaklingum erfitt og jafnvel hættulegt.

Einnig er hægt að taka hefbunda rykgrímu eins og fæst í byggingavöruverslunum og bleyta hana í matarsódalausn. Hins vegar eru rykgrímur það þéttar að vatnið sem bætist við eykur mótstöðu í grímunni og gerir það erfitt að anda í gegnum hana. Því þarf að láta hana þorna alveg sem tekur um sólarhring.

ATHUGIÐ: Blautir klútar eða rykgrímur sem áður hafa verið bleyttar í matarsódalausn duga aðeins í stuttan tíma (nokkrar mínútur) og hafa ekki sambærilega virkni við gasgrímur. Þetta eru því ekki úrræði sem hægt er að nota í langan tíma og alls ekki í mikilli nálægð við eldgosið. Þar duga einungis gasgrímur en þær eru áhrifaríkasta aðferðin til að draga úr SO2 í innöndunarlofti. Gasgrímur eru hins vegar víða ekki tiltækar og ekki ráðlagðar nema þar sem mikillar mengunar verður vart svo sem nálægt eldstöð og þá samkvæmt sérstökum ráðleggingum yfirvalda.

Sóttvarnalæknir, Umhverfisstofnun og almannavarnardeild ríkislögreglustjóra. Október 2014

Byggt á upplýsingum frá U.S. Department of the Interior, U.S. Geological Survey, Menlo Park, California, USA og USGS-Hawaiian Volcano Observatory, USA. (http://hvo.wr.usgs.gov).

Sóttvarnalæknir


Fyrst birt 12.09.2014
Síðast uppfært 23.10.2014

<< Til baka