Lýðheilsuvísar eftir heilbrigðisumdæmum

Heilbrigðisumdæmi

Hvers vegna lýðheilsuvísar?

Birting lýðheilsuvísa eftir heilbrigðisumdæmum á Íslandi er liður í því að veita yfirsýn yfir lýðheilsu í hverju umdæmi fyrir sig í samanburði við landið í heild. Lýðheilsuvísum er ætlað að auðvelda sveitarfélögum og heilbrigðisþjónustu að greina stöðuna í sínu umdæmi, finna styrkleika og veikleika og skilja þarfir íbúanna þannig að þau geti unnið saman að því að bæta heilsu og líðan.

Hvaða þættir hafa áhrif á heilsu og líðan?

Heilsa og líðan geta verið breytileg eftir þáttum sem ekki er hægt að breyta, s.s. aldri, kyni og erfðafræðilegum þáttum en einnig þáttum sem hafa má áhrif á. Þar má nefna lifnaðarhætti á borð við áfengis- og tóbaksneyslu, mataræði og hreyfingu, samskipti við fjölskyldu og vini auk lífsskilyrða eins og menntun, atvinnu, húsnæði, heilbrigðis- og félagsþjónustu. Þessir þættir geta ýmist stuðlað að betri heilsu eða aukið líkur á sjúkdómum. Aðgerðir sem stuðla að bættu vinnuumhverfi og skólaumhverfi geta t.d. stuðlað að betri heilsu og líðan og dregið úr ójöfnuði. Svæðisbundnir lýðheilsuvísar geta nýst þeim samfélögum sem vilja leggja áherslu á heilsu og líðan þegna sinna með aðild að Heilsueflandi samfélagi og Heilsueflandi skóla.

Svæðisbundinn munur á heilsu – ójöfnuður

Svæðisbundinn munur á heilsu, líðan og áhrifaþáttum þeirra er þekktur um allan heim. Almennt er lítið vitað um svæðisbundinn mun á heilsu og líðan á Íslandi en þó benda rannsóknir til þess að einhver mismunur sé til staðar. Til að draga sem mest úr svæðisbundnum mun á heilsu og líðan þarf að fylgjast með mælingum sem gefa þennan mun til kynna og miðla upplýsingunum til þeirra sem starfa á vettvangi. Stýrihópar Heilsueflandi samfélags og Heilsueflandi skóla geta þannig nýtt sér lýðheilsuvísa til að setja fram áætlun sem miðar að því að efla þá þætti sem þeir vilja leggja áherslu á.

Val á lýðheilsuvísum

Mikil vinna liggur að baki vali og útfærslu á svæðisbundnum lýðheilsuvísum embættisins. Við valið var sjónum fyrst og fremst beint að þeim áhrifaþáttum heilsu og líðanar sem fela í sér tækifæri til heilsueflingar og forvarna. Þá var einnig leitast við að draga fram þætti í sjúkdómabyrði sem mikilvægt er að heilbrigðisþjónusta hvers umdæmis geri sér grein fyrir og bregðist við eftir föngum. Sérstaklega var horft til alþjóðlegra staðlaðra mælikvarða sem sýnt hefur verið fram á með rannsóknum að hafi til að bera áreiðanleika og réttmæti. Norskir lýðheilsuvísar voru notaðir sem fyrirmynd að framsetningu á lýðheilsuvísum embættisins.

Gögn

Við útreikninga á lýðheilsuvísum eru nýtt margskonar gögn. Um er að ræða gögn úr heilbrigðisskrám landlæknis s.s. dánarmeinaskrá, krabbameinsskrá og lyfjagagnagrunni en einnig gögn úr reglubundnum könnunum á borð við Heilsu og líðan Íslendinga, framkvæmd af Embætti landlæknis, Ungt fólk, framkvæmd af Rannsóknum og greiningu og Heilsa og lífskjör skólanema, framkvæmd af Háskólanum á Akureyri. Þá eru gögn frá Hagstofu Íslands og Sjúkratryggingum Íslands ennfremur nýtt við útreikninga á lýðheilsuvísum. 

Síðast uppfært 16.06.2016