Enterohemoragísk E. coli

Enterohemoragísk E.coli (EHEC) sýking orsakast af Escherichia coli (E.coli) bakteríu, sem framleiðir ákveðið eiturefni (toxín) sem á sök á mörgum skaðlegum einkennum sýkingarinnar. Annað nafn fyrir E. coli sem framleiðir eiturefnið er verotoxínframleiðandi E. coli (VTEC). EHEC- sýkingar eru fremur sjaldgæfar hérlendis en þó nokkuð hefur borið á þeim í nágrannalöndum okkar. Uppruna sýkinganna má oftast rekja til nautgripa og afurða þeirra, nautgripirnir geta borið bakteríuna en eru einkennalausir.

Meðgöngutími
Meðgöngutími sýkingarinnar, þ.e. tími frá smiti til einkenna frá meltingarvegi, er einn til tveir sólarhringar.

Uppruni og smitleiðir
Jórturdýr, einna helst nautgripir, eru hýslar fyrir EHEC. Sýkingin flokkast til súna (zoonosis), en súnur eru sýkingar sem geta borist á milli manna og dýra. Helsta smitleiðin í menn er með menguðum matvælum og vatni en einnig getur beint smit manna á milli átt sér stað, þá einna helst hjá litlum börnum. Beint smit frá nautgripum í menn er einnig hugsanlegt. Matarsýkingar eru oft tengdar afurðum nautgripa eins og roast beef, hamborgurum og ógerilsneyddri mjólk. Einnig er vitað um smit með salati og eplasíder. Erlendis hafa komið upp sýkingar í kjölfar sundferða í vötnum og sundlaugum með EHEC- menguðu vatni. Stór faraldur í Þýskalandi árið 2011 var rakinn til baunaspírufræja frá Egyptalandi, tæplega 4000 manns greindust með sýkinguna, rúmlega 800 fengu Hemolytic Uremic Syndrome (HUS) og 54 létust.

Einkenni
Einkenni geta verið mismikil og smitaður einstaklingur getur verið einkennalaus. Eitt helsta einkennið er niðurgangur sem mjög oft er blóðugur. Í sumum tilfellum geta fylgt slæmir kviðverkir og/eða uppköst. Oftast fylgir enginn hiti en getur þó verið nokkrar kommur. Þessi fyrstu einkenni ganga venjulega yfir á 5–7 dögum.

Fylgikvillar
Alvarlegur fylgikvilli EHEC er Hemolytic Uremic Syndrome (HUS) og algengast er að börn yngri en 10 ára (6–10%) verði fyrir barðinu á honum. Helstu einkennin eru nýrnabilun og fækkun á blóðflögum, sem getur leitt til blæðinga. Verður þeirra yfirleitt fyrst vart u.þ.b. einni viku eftir upphaf meltingarfæraeinkenna. Í mörgum tilfellum reynist dvöl á gjörgæsludeild og blóðskilun vegna nýranbilunar nauðsynleg. Þessi fylgikvilli getur valdið óafturkræfum skaða á nýrum og jafnvel leitt sjúklinginn til dauða.

Greining
Saursýni er sent í ræktun. Bakterían hverfur fljótt úr hægðum og getur verið horfin þegar einkenna HUS verður vart. Í þeim tilfellum er hægt að styðjast við mótefnamælingu í blóði.

Meðferð
Sýklalyfjameðferð er gagnlaus gegn HUS og getur hugsanlega haft skaðleg áhrif meðan bakterían er til staðar í þörmum.

Forvarnaraðgerðir
Vel steikt nautakjöt og nautahakk dregur úr líkum á sýkingu og skal einkum hafa í huga á ferðalögum erlendis. Forðast ber neyslu ógerilsneyddrar mjólkur.

Góður handþvottur eftir salernisferðir og áður en matvæli eru handleikin er ávallt góð regla til að koma í veg fyrir smit.

Einstaklingar sem starfa við matvælaframleiðslu, daggæslu barna eða annast viðkvæma einstaklinga innan heilbrigðisþjónustunnar, t.d. aldraða eða nýbura, skulu vera frá vinnu þar til sýnt hefur verið fram á að þeir eru lausir við bakteríuna. Saursýni skulu tekin vikulega hjá ofantöldum einstaklingum þar til neikvætt ræktunarsvar liggur fyrir.
Enteróhemoragísk E.coli sýking er lögum samkvæmt tilkynningarskyldur sjúkdómur og ber að tilkynna til sóttvarnalæknis.

Tölfræðilegar upplýsingar um E. coli sýkingu

Síðast uppfært 15.12.2016