Landlæknisembættið - Directorate of Health

Tölulegar upplýsingar um heilsufar og heilbrigðisþjónustu þjóða, sem oft eru nefndar heilbrigðistölfræði, veita vitneskju sem nauðsynlegar eru við skipulag og stefnumótun. Alþjóðlegur samanburður eykur notagildi upplýsinganna og er á margan hátt hvetjandi.

Þannig getur lækkandi dánartíðni verið jákvæð vísbending þar til í ljós kemur að lækkunin er meiri í samanburðarlöndunum. Á sama hátt getur hækkandi kostnaður vegna heilbrigðisþjónustu valdið áhyggjum, en við lítum e.t.v. svolítið öðruvísi á málin þegar í ljós kemur að nágrannalöndin eru að glíma við það sama.

Samanburður á heilbrigðistölfræði milli landa er langt því frá að vera einfaldur og margt þarf að hafa í huga við slíkan samanburð. Að baki tölfræðinni liggur veruleiki sem reynt er að mæla með tilteknum aðferðum. Talin eru sjúkrahús, útskriftir af sjúkrahúsum, fjöldi einstaklinga með ákveðna sjúkdóma, kostnaður við rekstur heilbrigðiskerfisins og svo mætti lengi telja.

Þetta kann að virðast nokkuð blátt áfram en staðreyndin er önnur. Í áranna rás hefur verið lagður mismunandi skilningur í þau hugtök sem skráð eru. Skipulag heilbrigðiskerfanna er ólíkt og mismunandi hefðir eru varðandi skil milli heilbrigðis- og félagsþjónustu í margs konar uppgjörum. Það er því grundvallaratriði að skoða alltaf hversu samanburðarhæfar tölur landanna eru.

Ólíkar aðferðir
Alþjóðastofnanir á borð við OECD og WHO hafa í vaxandi mæli reynt að auka samanburðarhæfni talna frá aðildarlöndunum en þó er enn langt í land í mörgum málaflokkum. Þess vegna verður að túlka heilbrigðistölfræði með varúð, sérstaklega þegar kemur að alþjóðlegum samanburði.

Sérstaklega þarf að gæta varúðar þegar tölur frá fámennum löndum eru skoðaðar. Þar geta t.d. tíðnitölur sjúkdóma verið mjög breytilegar á milli ára vegna fámennis. Í slíkum tilvikum er nauðsynlegt að skoða lengri tímabil, t.d. 5 eða 10 ár.

Samt sem áður er gríðarlega mikilvægt að nýta heilbrigðistölfræði til stjórnunar og stefnumótunar því hún veitir okkur yfirsýn og gerir okkur kleift að vakta heilsufar þjóðarinnar og meta afköst og gæði heilbrigðiskerfisins.

Heilbrigðistölfræði verður engu að síður að nýta og túlka með ábyrgum hætti og gæta vel að athugasemdum og öðrum skýringartexta sem fylgir tölunum. Leiði til dæmis samanburður í ljós mikinn mun milli ára, tímabila eða þjóða verður fyrst að ganga úr skugga um að tölur séu samanburðarhæfar. Oft skýra ólíkar aðferðir mismun talna eða hluta mismunarins.