Eftirlit með lyfjum og lyfjagjöf
Eftirlitshlutverki Landlæknisembættisins og sóttvarnarlæknis má skipta í eftirfarandi efnisþætti:
-
3. Reglubundið eftirlit með almennum lyfjaávísunum einstakra lækna og gerð svokallaðs „lyfjaprófíls“ í samvinnu við lækninn, án þess að grunur sé um misnotkun.
-
4. Mat á faglegum áhrifum opinberra aðgerða varðandi lyfjamál, svo sem áhrif klínískra leiðbeininga og aðvarana vegna ávísana lyfja til einstaklinga eða um lyfjanotkun einstakra hópa.
-
7. Eftirlit með sýklalyfjanotkun með það að markmiði að koma í veg fyrir ónæma stofna.
Hér á eftir er fjallað nánar um hvern þessara flokka.
1. Reglubundið eftirlit með ávísunum á ávana- og fíknilyf
- Þegar ástæða þykir til að ætla að einstaklingur hafi fengið ávísað miklu af ávana- og fíknilyfjum frá mörgum læknum.
-
Þegar ástæða er til að ætla að læknir hafi ávísað ávana- og fíknilyfjum á sjálfan sig.
-
Þegar ástæða er til að ætla að einstaklingur hafi fengið ávísað meira af ávana- og fíknilyfjum en eðlilegt getur talist á tilteknu tímabili.
2. Eftirlit þegar grunur hefur vaknað um óeðlilegar lyfjaávísanir (grunur vaknar hjá aðilum utan Landlæknisembættisins)
Hér er að neðan eru dæmi til skýringar um mismunandi tilvik:
-
Fyrir kemur að lyfseðilsblokkum er stolið. Lyfseðlarnir hafa ákveðin númer, sem eru gefin upp af þeim sem tilkynnir stuldinn. Úr lyfjagagnagrunni er hægt að fylgjast með hvort hinir stolnu lyfseðlar komi fram útfylltir. Þessi vinna hefur hingað til verið í samráði Lyfjastofnunar og Landlæknisembættisins og verður svo væntanleg áfram.
-
Fyrir kemur að læknar hafi samband við Landlæknisembættið og telji að sjúklingur fái útskrifuð ávanabindandi lyf hjá mörgum læknum, án þess að láta viðkomandi lækna vita. Með tilkomu lyfjagagnagrunnsins losnar sjúklingur við að sendar séu upplýsingar um hann í mörg apótek.
-
Eftirlit með einstökum læknum sem skrifa út mikið af ávanalyfjum án þess að geta útskýrt læknisfræðilega þýðingu.
3. Reglubundið eftirlit með almennum lyfjaávísunum einstakra lækna og gerð svokallaðs „lyfjaprófíls“ í samvinnu við lækninn, án þess að grunur sé um misnotkun
Hér er markmiðið að fylgjast með lyfjaávísunum eins læknis miðað við starfsfélaga í sömu sérgrein með það að markmiði að fræða lækna og bæta ávísanavenjur þeirra. Gerð slíks lyfjaprófíls væri eingöngu gerð með samþykki viðkomandi læknis og honum til upplýsinga. Ekki þarf að nota afkóðaðar kennitölur sjúklinga: sjúklingurinn er ekki í fókus heldur læknirinn.
Persónueinkenni sjúklinga koma á engan hátt fram. Þetta hefur verið gert í nágrannalöndum með góðum árangri og í fullri samvinnu við lækna.. Á þennan hátt getur læknir t.d. gert sér ljóst að hann skrifi mun meira en starfsfélagar hans út af ákveðnu lyfi og áttar sig á því sjálfur hvort um meðvitaða ákvörðun sé að ræða eða hvort aðrir þættir hafi þar áhrif. Þessi möguleiki hefur verið kynntur innan heilsugæslunnar í Reykjavík og verulegur áhugi er á málinu.
4. Mat á faglegum áhrifum opinberra aðgerða varðandi lyfjamál, svo sem áhrif klínískra leiðbeininga og aðvarana vegna ávísana lyfja til einstaklinga eða um lyfjanotkun einstakra hópa
Landlæknisembættið gefur út klínískar leiðbeiningar og ýmsar aðrar faglegar ábendingar varðandi lyfjagjöf. Lyfjagagnagrunnurinn er gagnlegur til þess að meta áhrif þessara leiðbeininga og aðgerða á lyfjaútskrifti.r Úr lyfagagnagrunninum má á fljótan og öruggan hátt fylgjast með hvaða áhrif aðgerðir sem þessar hafa..
5. Mat á þróun lyfjanotkunar frá einum tíma til annars og á milli landa
Þetta felst í 19. grein læknalaganna um að landlæknir skuli fylgjast með þróun lyfjanotkunar. Landlæknisembættið tekur þátt í ýmsu alþjóðlegu samstarfi þar sem tölfræði um fagleg málefni er borin saman milli landa, til dæmis í NOMESCO (Nordic Medico Statistical Committee).
6. Vísindaathuganir
Sé um hreinar vísindaathuganir að ræða er að sjálfsögðu sótt um leyfi fyrir hverju verkefni fyrir sig, t. d. ef ástæða þykir til að tengja upplýsingarnar við persónutengdar upplýsingar úr öðrum gagnagrunnum.
7. Eftirlit sóttvarnarlæknis með sýklalyfjanotkun
Sýklalyf, sem hafa stuðlað að lækningu og bættri heilsu manna, hafa jafnframt stuðlað að auknu sýklalyfjaónæmi. Sýklalyfjaónæmi getur á hinn bóginn verið ógnun við heilsu manna, valdið auknum kostnaði við heilbrigðisþjónustuna og haft alvarlegar efnahagslegar afleiðingar fyrir samfélagið í heild. Ógnin sem steðjar að mönnum felst í auknum veikindum, ótímabærum dauðsföllum vegna smitsjúkdóma, skertrum lífsgæðum og auknum kostnaði við heilbrigðisþjónustuna.
Uppfært 20. febrúar 2009