Landlæknisembættið - Directorate of Health

Dreifibréf Landlæknisembættisins Nr. 13/2004
Tilmæli sóttvarnalæknis

Efni: Læknisskoðun á dvalarleyfisumsækjendum

Á umliðnum árum hefur talsvert verið rætt hvað réttast sé að gera vegna þeirra sem sækja um dvalarleyfi og þurfa að framvísa heilbrigðisvottorði. Á endanum er niðurstaðan alltaf þessi: Ef rannsókn er gerð, hvað er þá gert með niðurstöðuna? Með öðrum orðum: Ef ekki er ljóst til hvers rannsókn er gerð þá á ekki að gera hana!

Vottorðin eru af tvennum toga. Annars vegar eru það heilbrigðisvottorð sem vinnuveitandi krefst vegna sérstakra aðstæðna á vinnustað. Hins vegar eru það heilbrigðisvottorð sem hið opinbera krefur þá um sem sækja um dvalarleyfi hér á landi hvort heldur sem það er vegna búsetu til langframa, vegna tímabundins náms eða vegna tímabundins atvinnuleyfis. Kröfur um slík heilbrigðisvottorð eru gerðar í reglugerð um útlendinga og í lögum um atvinnuréttindi útlendinga. Það eru síðarnefndu vottorðin (opinberu vottorðin) sem þarf að skýra sérstaklega á meðan að engin formleg skilgreining liggur fyrir á þeim í reglugerð.

Útlendinga, sem koma til landsins, má gróft flokka í þrjá hópa.

1. Ferðamenn sem hafa heimild til að vera hér á landi í allt að 3 mánuði. Engar kröfur eru gerðar um að þeir framvísi heilbrigðisvottorði enda tíminn sem þeir dvelja hér á landi það stuttur að líkurnar eru litlar á því að þeir ógni heilsu manna en það er þó ekki útilokað. Svo er auðvitað að líta á það að ferðamennska mundi að mestu leggjast af í heiminum ef gerð væri krafa um framvísun heilbrigðisvottorðs ferðamanna.
   
   Rétt er að geta þess að sóttvarnalæknir hefur lagastoð fyrir því að sett sé reglugerð um skylduskoðun allra sem koma til landsins ef þeir eru að koma frá landi þar sem farsótt geisar sem getur ógnað almannaheill.
   
2. Fólk sem kemur hingað til náms eða tímabundinna starfa (>3mánuði en < 2 ár t.d.) þarf að framvísa heilbrigðisvottorði sbr. ofangreind lög reglugerðir. Hið opinbera þarf að gera kröfu til þess að slíkir einstaklingar séu ekki haldnir bráðsmitandi sjúkdómum sem ógna heilsu manna. Um þessar mundir eru það einkum berklar sem koma til álita. Í samráði við Lungna- og berklavarnadeild Heilsuverndarstöð Reykjavíkur er lagt til að fyrir liggi mynd af lungum sem segir til um hvort viðkomandi sé með smitandi berkla eða ekki. Berklapróf (Mantoux próf) segja fyrir um það hvort viðkomandi hafi orðið fyrir smiti af bakteríunni eða verið bólusettur sem títt er um dvalarleyfisumsækjendur. Hvað okkur varðar er mikilvægast að vita að viðkomandi sé ekki með smitandi berkla á meðan á dvöl stendur. Við höfum haft til hliðsjónar berklatíðni í þeim löndum sem viðkomandi kemur frá þegar ákvörðun er tekin um myndatöku, sbr. verklagsreglur sóttvarnalæknis frá 26.11.2004 (vefslóð: www.landlaeknir.is ? sottvarnir ? verklagsreglur ? dvalarleyfi 26.11.04). Er þá stuðst við upplýsingar frá WHO (WHO Report 2004. Global Tuberculosis Control. Surveillance, Planning, Financing.)
   
   Engin ástæða er til að taka próf til að rannsaka lifrarbólgu A hjá einkennalausum einstaklingi því það má ganga út frá því sem vísu að sá sjúkdómur sé þá ekki til staðar. Margir munu hins vegar hafa mótefni gegn lifrarbólgu A vegna smits áður fyrr.
   Blóðsmitandi sýkingar eru ekki bráðsmitandi, þ.e. smitandi við venjulega umgengni. Jafnvel þótt lifrarbólga B eða C greindist verður ekkert sérstakt gert og því ekki ástæða til að taka þessi próf. Sama gildir um HIV próf. Við höfum brennt okkur á því að gera HIV próf á námsmönnum frá þróunarlöndum sem koma hingað og eru að öðru leyti frískir. Það eru hörmuleg örlög fyrir þetta fólk að fá dóm um jákvætt HIV próf og þurfa svo að fara heim að námi loknu og fá enga meðferð þar.
   
   Reynslan sýnir að fólk sem er einkennalaust hefur undantekningalítið enga sjúkdómsvaldandi sýkla í hægðum. Því er ekki ástæða til að taka hægðaprufu nema að einkenni séu til staðar eða að krafa er gerð um slíkt frá vinnuveitanda sem greiðir þá fyrir rannsóknina.
   
   Í stuttu máli: Læknisskoðun er gerð vegna heilbrigðisvottorðs sem þeir sem sækja um tímabundið atvinnuleyfi eða námsdvöl þurfa að framvísa. Hjá þeim sem eru einkennalausir er einungis farið fram á lungnamynd ef þeir koma frá tilteknum löndum (sbr. verklagsreglur sóttvarnalæknis). Rannsóknir sem gerðar eru vegna atvinnuleyfa eiga að greiðast af vinnuveitendum eða þeim sem sækja um atvinnuleyfi. Aðrar rannsóknir ráðast af þeim einkennum sem viðkomandi kann að hafa við skoðun og falla þær þá undir sjúkratryggingar sem vinnuveitandi eða viðkomandi sjálfur hafa aflað sér til að mæta heilsufarslegum vandamálum sem upp kunna að koma fyrstu 6 mánuðina sem dvalið er í landinu. Hafi viðkomandi enga sjúkratryggingu fellur allur lækniskostnaður á hann sjálfan. Rannsóknir sem vinnuveitandi óskar sérstaklega eftir greiðast af vinnuveitanda.
   
   
3. Þá eru það þeir sem sækja um dvalarleyfi með framtíðarbúsetu hér á landi í huga. Þá horfa málin svolítið öðruvísi við.
   
   Það hefur þýðingu að rannsaka hvort dvalarleyfisumsækjandi sé sýktur af lifrarbólgu B og HIV. Hægt er eftir atvikum að bjóða maka bólusetningu gegn lifrarbólgu B og bólusetja börn við fæðingu og vernda þau þannig. Þá er hægt að bjóða HIV sýktum einstaklingum meðferð og einnig að draga umtalsvert úr líkum á smiti frá móður til barns með lyfjameðferð.
   
   Tekin var ákvörðun um að hætta að skima fyrir lifrarbólgu C hjá dvalarleyfisumsækjendum í samráði við lungna- og berklavarnadeild vegna lágrar tíðni jákvæðra prófa og vegna þess að gildi forvarnar- eða meðferðarúrræða er óljós.
   
   Mantoux próf á að gera og þau sem reynast jákvæð geta eftir atvikum leitt til fyrirbyggjandi meðferðar gegn berklum. Myndatöku þarf að gera ef próf er jákvætt. Reynslan sýnir að þeir sem eru smitaðir af berklabakteríunni eru í hættu á að fá berkla þegar líður á dvalartímann hér á landi (Þorvaldsson S, Blöndal Þ, Briem H. Berklar hjá innflytjendum á Íslandi. Læknablaðið 1997; 83 :810-16).

25. nóvember 2004
Sóttvarnalæknir

Sent heilsugæslustöðvum

Uppfært 28. nóvember 2008