Ferðamenn - almennar ráðleggingar
|
|
|
- Vegna ferða til landa eins og Suður Evrópu, Madeira, Kanaríeyja, Bandaríkjanna og Japan þarf ekki sérstakra læknisráða við. Hins vegar er rétt að leita læknisráða ef þú ert með langvarandi sjúkdóm eins og hjartasjúkdóm, astma, nýrnasjúkdóm eða sykursýki.
- Vegna ferða til hitabeltislanda er ávallt ráðlegt að leita læknis, helst 2 mánuðum áður en lagt er í ferðina, til þess að hægt sé að framkvæma nauðsynlegar bólusetningar.
- Nánari upplýsingar og bólusetningar fást á öllum heilsugæslustöðvum, Miðstöð heilsuverndar (áður Heilsuverndarstöð Reykjavíkur) og göngudeild smitsjúkdóma á Landspítala háskólasjúkrahúsi í Fossvogi.
Kostnaður vegna læknisþjónustu
Kostnaður vegna læknisþjónustu erlendis getur verið mjög mikill. Gakktu úr skugga um að þú sést vel tryggð/ur í ferðum þínum.
- Ráðlegt að hafa með sér plástur, sárabindi, mýflugnafælandi smyrsl, sótthreinsandi lög og sólvarnarkrem.
- Sólin. Eftir því sem húðin er ljósari er meiri hætta á því að hún brenni. Láttu sólina einungis skína á húðina stuttan tíma í senn fyrstu dagana. Síðan má smá auka þennan tíma. Sólvarnarkrem dregur úr líkum á bruna.
- Vökvatap. Ef þú svitnar mikið getur líkaminn tapað miklu af vökva og salti. Þetta getur valdið höfuðverk, svima, máttleysi og ógleði. Hægt er að koma í veg fyrir þetta með því að drekka ríkulega og neyta aukamagns af salti.
- Þvoðu ávallt hendurnar áður en matar er neytt eða hann matreiddur, við frumstæð skilyrði.
- Drykkjarvatn. Athugaðu hvort óhætt sé að neyta drykkjarvatns. Ef óvissa ríkir um það ber að sjóða vatn fyrir neyslu (3-5 mínútur) eða sótthreinsa það með joðlausn eða klórtöflum (látnar verka í 30-60 mínútur).
- Matur. Neyttu ekki hrás grænmetis og ávaxta með hýði, hrás skelfisks, íss eða ísmola. Forðastu ósoðinn eða illa soðinn mat. Kaldur eða endurhitaður matur getur verið varasamur. Nýsoðinn matur er öruggastur.
- Flugna- og skordýrabit. Á svæðum þar sem malaría er landlæg er mikilvægt að hylja húðina með klæðum eftir að skyggja tekur. Notaðu mýflugnafælandi smyrsl eða úða á hendur og andlit eða aðra líkamshluta sem ekki eru huldir klæðum. Moskítónet ber að nota á nóttunni.
- Dýrabit
Hundaæði (rabies) er til staðar víða um heim, m.a. sumstaðar í Evrópu. Sjúkdómurinn er banvænn. Þú getur smitast af hundaæði ef þú verður bitinn eða sleiktur af sýktum hundi, ketti, refi eða öðrum dýrum. Verðir þú fyrir biti eða skrámum af völdum dýrs erlendis skaltu: - Þvo sárið vandlega með sápuvatni eða skola sárið.
- Hafa samband við lækni. Vera kann að þú þurfir meðhöndlun við hundaæði.
- Hafa upp á eiganda dýrsins, ef þess er nokkur kostur. Gakktu úr skugga um það hvort dýrið er bólusett gegn hundaæði. Eigandanum ber að láta vita af því ef dýrið veikist eða deyr innan 2 vikna.
- Forðastu ókunn gæludýr jafnt sem villt dýr hvar sem þú ert staddur.
- Kynsjúkdómar, þar með talið alnæmi, eru ógnun við heilsufar manna. Öruggasta ráðið er að forðast kynmök við ókunnuga. Ef kynmök eru höfð á annað borð er smokkurinn vörn gegn kynsjúkdómum. Mjög mikilvægt er að forðast kynmök við aðila sem stunda vændi. Alnæmi er nú orðið verulega útbreitt meðal þeirra vegna fíkniefnaneyslu og fjölda kynmaka.
Sjúkdómurinn er landlægur í flestum löndum hitabeltisins. Hann er ein skæðasta og útbreiddasta sótt mannkynsins. Til eru lyf til fyrirbyggjandi meðferðar gegn malaríu sem bæði hafa kosti og galla. Lyfin ætti einungis að nota ef hættan á malaríu er umtalsverð og því er þörf á notkun slíkra lyfja mismunandi eftir því hvert ferðinni er heitið. Hættan á því að fá sjúkdóminn er veruleg einkum í Mið-Afríku og þar er nauðsynlegt að taka malaríulyf í forvarnarskyni. Mikilvægt er að ráðfæra sig við lækni um val malaríulyfja. Þau lyf sem koma til álita eru:
-
Lariam sem tekið er einu sinni í viku. Ráðlagt að hefja töku lyfsins þremur vikum fyrir brottför til að kanna þolið fyrir lyfinu. Það er síðan tekið í 3-4 vikur eftir heimkomu.
-
Malarone sem tekið er einu sinni á dag á meðan á ferðalagi stendur og í viku eftir heimkomu. Getur komið í stað Lariams ef það þolist illa.
-
Doxýcýklin sem er tekið einu sinni á dag á meðan á ferðalagi stendur og í fjórar vikur eftir heimkomu. Aukaverkanir geta verið niðurgangur og sólarexem. Getur komið í stað Lariams og Malarons.
Mundu þarf að taka lyfin á meðan dvalist er á svæðinu. Forðast skal moskítóbit. Fylgdu leiðbeiningunum um flugnabit sem gefin eru í almennu ráðleggingunum.
Niðurgangur. Talið er að næstum helmingur þeirra sem ferðast til suðrænna landa fái niðurgang á ferðum sínum. Vitað er að sýklalyf gefin í forvarnarskyni geta komið í veg fyrir niðurgang. Hins vegar er yfirleitt óráðlegt að nota þau til forvarna vegna aukaverkana þeirra og hættu á að þarmabakteríur myndi ónæmi gegn sýklalyfjunum.
Hægt er að draga úr líkum á niðurgangi ferðamanna með lyfi (bismútsúbsalicýlati) sem bindur eiturefni vissra þarmabaktería. Hafa ber í huga að í efninu er salicylat, sem er einnig í magnyl töflum, og getur valdið eitrun ef það er tekið í of stórum skömmtum. Verði niðurgangur er rétt að neyta ríkulegs vökva (lítið í senn) sem inniheldur glúkósa og sölt. Loperamide hydroklóíð (Immodium) og fleiri lyf geta dregið úr niðurgangi.
Rétt er að hafa samráð við lækni um hvort hafa skuli sýklalyf með í ferð til meðferðar á svæsnum niðurgangi. Ef niðurgangur er svæsinn með hita eða blóðugum hægðum er rétt að nota sýklalyf í 3 - 5 daga. Um varnaraðgerðir vegna neysluvatns vísast til almennu ráðlegginganna.
Alnæmi (AIDS)
Alnæmi (eyðni) er banvænn smitsjúkdómur sem orsakast af veiru. Smitun á sér stað við kynmök og blóðblöndun t.d. við blóðgjöf eða notkun mengaðra nála og sprauta. Sjúkdómurinn er langútbreiddastur í Mið-Afríku og Karabíska hafinu en einnig hefur hann náð verulegri útbreiðslu í Bandaríkjunum og Evrópu.
Sjúkdómurinn hefur nú fundist í nánast öllum ríkjum veraldar. Þú getur sjálfur varist smiti af völdum alnæmisveirunnar með því að: 1) forðast kynmök við ókunnuga á ferðum þínum 2) nota aldrei óhreinar nálar og sprautur. Smokkurinn dregur úr líkum á smitun. Forðastu, ef hægt er, að fá blóðgjöf eða lyf gefin með sprautum.
Uppfært 8. nóvember 2011