Geðheilsa barna
Langflestir gefa sér það að þegar barn fæðist sé það yndislegt. Tilhlökkun og gleði skíni af foreldrum og þau ali upp barnið eftir bestu sannfæringu. Sem betur fer vex stærsti hópur barna úr grasi við gott atlæti, öryggi og ástúð. Væntingar til barna eru misjafnar eftir fjölskylduaðstæðum en flestir hafa ákveðnar hugmyndir um hvað heilbrigði hefur í för með sér.
Barnið á að vera glatt, þægt, vinsamlegt, geta talað við foreldra sína um líðan sína og tilfinningar, eiga vini og vera duglegt að tileinka sér færni sem til er ætlast heima, í leikskóla og grunnskóla. Það fær staðfestingu á að það sé að gera rétt þegar það fær hrós, bros, hvatningu eða þakklæti frá fullorðnum.
Ekki eru öll börn jafn heppin
Sum börn glíma við líkamlegan vanda sem háir þeim í leik og starfi og önnur við geðrænan vanda. Það að ala upp barn sem glímir við sjúkdóm er oft á tíðum gríðarlegt álag á foreldra, systkini og nánasta umhverfi.
Langflestir foreldrar sem eignast barn sem þarf mikinn stuðning ætla sér að standa sig. Þau breyta um áherslur í lífinu og lífið fer að snúast um veika barnið. Barnið þarf á umönnun að halda jafnvel allan sólarhringinn og í allri umönnunni gleyma foreldrar að rækta sjálf sig. Til að foreldrar og systkini haldi heilsu er mikilvægt að þau fái tíma til að sinna eigin þörfum og löngunum. Því er mikilvægt að nánasta umhverfi veiti stuðning inn á heimilið og hvíli foreldrana. Stundum þarf líka samfélagið, heilsugæsla og þjónustumiðstöðvar að koma tímabundið inn á heimilið með stuðning.
Að skoða geðheilsu barna getur verið ógnvekjandi.
Eru ekki öll börn með geðheilsu í lagi? Betur ef svo væri en á hverjum tíma eru mörg börn sem þurfa stuðning vegna geðrænna erfiðleika sinna eða vegna erfiðleika innan fjölskyldu sem hafa þau áhrif að barnið höndlar ekki aðstæður.
Geðrænn vandi barna getur birst á ýmsan hátt. Má þar nefna áhugaleysi, pirring, reiði, svefnörðugleika, þreytu, skort á einbeitingu, óróleika, einmanaleiki, svartsýni, vonleysi og framtaksleysi. Oft eru það kennarar eða námsráðgjafar sem sjá fyrstu merki um vandann því að barnið hættir að fylgjast með í tímum, dregst aftur úr jafnöldrum i námi, dregur sig í hlé, einangrar sig í tölvu, sýnir ögrandi hegðun, dregur sig út úr félagsskap skólasystkina eða leitar í óæskilegan félagsskap.
Ef starfsfólk skólans verður vart við breytingar sem benda til þess að barni líði illa er mikilvægt að kennari hafi samband við foreldra. Oft er við tímabundinn vanda að etja og er þá samstarf heimilis og skóla mjög mikilvægt.
Stundum þarf hins vegar að grípa inn í með fagfólki og er þá nauðsynlegt að hafa samband við sérfræðinga á heilsugæslu sem meta ástandið og í einstaka tilfellum þarf að þá að fá sérhæfðari þjónustu frá Miðstöð heilsuverndar barna, Barna-og unglingageðdeild, Greiningarstöð ríkisins, Þjónustumiðstöð, barnavernd eða Barnaverndarstofu, eftir hver vandinn er.
Helstu geðraskanir sem greinast hjá börnum
- Ofvirkni með eða án athyglisbrests
- Kvíðaraskanir
- Óyndi/depurð
- Þunglyndi
- Hegðunartruflanir
- Átraskanir
- Fíknisjúkdómar
Hvað veldur því að börn greinast með þessa sjúkdóma?
Því er erfitt að svara í stuttu máli, en margt getur valdið því að ójafnvægi kemst á sálartetrið. Vitað er að geðveilur liggja stundum í ættum og því um arfgenga sjúkdóma að ræða, en einnig geta ýmis áföll komið af stað vanlíðan hjá börnum, meðal annars, einelti, námsörðugleikar, dauðsföll, skilnaðir, vanræksla, tíðir flutningar, félgasleg einangrun, geðrænir erfiðleikar foreldra eða vímuefnavandi foreldra.
Hver sem orsökin er er mikilvægt að barnið finni að foreldrar og fagfólk sé að vinna að sameiginlegri lausn fyrir barnið og fjölskylduna. Ljóst er að ef barn verður veikt þá er mikilvægt að unnið sé með barnið og fjölskylduna í heild. Oft nægja viðtöl og stuðningur en stundum þarf að bæta inn lyfjagjöf fyrir barnið. Ef nota þarf lyf fyrir barn er nauðsynlegt að foreldrar og barn fái góðar upplýsingar um tilgang með lyfjagjöf, virkni lyfsins og hve langan tíma fyrirhugað er að barnið taki inn lyfið. Það að barn sér og finnur að foreldrar og fagfólk, þar með taldir kennarar, vinna saman að hagsmunum þess, gerir það að verkum að barnið verður öruggara og árangur meðferðar verður betri.
28. mars 2007