Hvað getum við gert sjálf?
Ef að við viljum breyta um lífsstíl og mataræði til að stuðla að betri heilsu, hvar fáum við þá upplýsingar um hvað við getum gert?
Hollráð um heilsuna eru liður í að miðla áreiðanlegum upplýsingum um heilsuna og þá þætti í daglegu lífi sem þar hafa áhrif. Þekking á þessum þáttum og hvernig hún er hagnýtt er lykilatriði vilji menn stuðla að góðri heilsu allt lífið. Mjög mikils virði er að birta svona upplýsingar í Morgunblaðinu, sem í áranna rás hefur verið það dagblað sem flestir landsmenn lesa. En vilji lesandi afla sér enn frekari þekkingar þá er aðgengilegar upplýsingar m.a. að finna á heimasíðum Landlæknisembættisins og Lýðheilsustöðvar og þeir sem ekki eiga tölvu geta fengið aðgang t.d. á bókasöfnum. Hjá Lýðheilsustöð er m.a. unnið forvarnastarf á sviði áfengis- og vímuefnaneyslu, reykinga, tannheilsu, geðheilsu, slysavarna og ráðlagt um mataræði, eins og lesa má á heimasíðunni. Hér á eftir er gefin örstutt innsýn í þær upplýsingar sem hægt er að fá og vonandi nýta, sér til heilsueflingar. Hvað er t.d. hægt að gera vilji maður bæta mataræðið?
Lykilatriði er að þekkja þá þætti sem hafa áhrif á heilsuna og hagnýta sér þá til að stuðla að góðri heilsu.
Betra mataræði - betri heilsa
Á heimasíðunni er sjálfspróf þar sem hægt er að meta hvort maður borði nógu hollan mat, fái nóg af bætiefnum og trefjum úr fæðunni eða hvort fitan sé ef til vill of mikil. Þetta er gert með því að merkja við svör í spurningalista og láta síðan reikna niðurstöðuna út. Vilji maður svo breyta í samræmi við niðurstöðurnar og bæta mataræðið þá er hægt að skoða Ráðleggingar um mataræði og síðan að stýra mataræðinu í þá átt. Þar kemur m.a. fram að daglega ættum við að borða grænmeti og ávexti, fisk - helst tvisvar í viku eða oftar, gróf brauð og annan kornmat, fituminni mjólkurvörur, nota salt í hófi, taka inn lýsi eða annan D-vítamíngjafa og síðast en ekki síst að hafa í huga að vatn er besti svaladrykkurinn. Ef við erum líka að huga að þyngdinni þá verðum við að borða hæfilega mikið og hreyfa okkur rösklega, a.m.k. 45-60 mínútur á dag. Þar getum við haft í huga að öll hreyfing telur, t.d. ganga eftir löngum göngum, upp stiga o.s.frv. Börn á Íslandi og ofþyngd hafa t.d. verið talsvert í umræðunni að undanförnu og m.a. nefnt að mikil sykurneysla eigi þar sinn þátt. Samkvæmt ráðleggingum um hollt fæði á viðbættur sykur að vera innan við 10% af kaloríum. Fyrir börn með algenga orkuþörf, þ.e. 2000 kkal á dag, samsvara tíu prósentin um það bil 50 grömmum af sykri. Til viðmiðunar má nefna að í einni hálfs líters gosflösku eru 50 grömm af sykri.
Hvers vegna eru óbeinar reykingar hættulegar?
Flestir vita að reykingar eru hættulegar heilsunni en kannski ekki allir hvers vegna. Á heimasíðunni eru t.d. upplýsingar um hættulegu - og eitruðu - efnin sem eru í sígarettum. Efni eins og blásýra, kveikjarabensín, brennisteinsvetni, rottueitur, ammoníak, skordýraeitur og fleira. Veggspjöld með þessum upplýsingum er hægt að prenta út (eða panta) og hengja upp til að minna sig á þessar staðreyndir. Sífellt er bent á ill áhrif tóbaksnotkunar á reykingamanninn sjálfan en að undanförnu hefur líka verið lögð áhersla á hættuna af óbeinum reykingum. Reykurinn sem reykingamaðurinn blæs frá sér (sk. hliðarreykur) er nefnilega jafnvel enn hættulegri en sá sem hann dregur ofan í sig - og þá bæði fyrir hann og aðra. Sérstaklega er þessi reykur hættulegur börnum - líka þeim ófæddu. Starfsfólk skemmtistaða og veitingahúsa er svo í sérstakri hættu, á meðan enn er leyft að reykja þar.
En vilji reykingamaðurinn hætta þá finnur hann hér líka ráðleggingar þar að lútandi og svo má benda á ókeypis símaráðgjöf í reykbindindi, sími 800 6030. Vonandi hvetur þessi stutta innsýn lesanda til frekari upplýsingaöflunar.
Bryndís Kristjánsdóttir
sviðsstjóri samskipta
Lýðheilsustöð
Fyrst birt 25.01.2005