Þvagleki: Meðhöndlun í heilsugæslu.

Management of urinary incontinence in primary care. http://www.sign.ac.uk/guidelines/published/numlist.html

Útgefið af SIGN (Scottish International Guideline Network) 13. desember 2004.

Heildarleiðbeiningar 45 blaðsíður.

Upplýsingar ætlaðar almenningi eða sjúklingum eru hluti af leiðbeiningunum (bls 20–26).

Stutt samantekt

Leiðbeiningarnar frá SIGN leggja áherslu á mikilvægi þess að finna og meðhöndla einstaklinga sem þjást af þvagleka. Bent er á að vangreining sé algeng og að meira en helmingur þeirra sem taldir eru hafa umtalsverðan þvagleka leiti sér ekki aðstoðar hjá heilbrigðisstarfsfólki. Áhersla er lögð á að þvagleki minnki lífsgæði og að draga þurfi úr hindrunum sem koma í veg fyrir að leitað sé aðstoðar.

Hindranir geta verið margs konar svo sem ónóg kynning/fræðsla, niðurlæging, feimni, flókin þjónusta og að þurfa að endurtaka sjúkrasögu eða fara í viðtöl til margra aðila. Með aukinni árvekni heilbrigðisstarfsfólks og auknu aðgengi að upplýsingum og fordómalausri aðstoð má bæta þjónustu og lífsgæði verulega. Ráðlagt er að auka aðgengi að faglegri þjónustu í heilsugæslu og þá með eða án milligöngu læknis.

Í leiðbeiningunum eru ráðleggingar sem byggja á bestu rannsóknum og eru ætlaðar heilbrigðisstarfsfólki (einkum í heilsugæslu), og sjúklingum og aðstandendum með áherslu á greiningu og meðhöndlun í heilsugæslu. Leiðbeiningarnar ná ekki til þeirra sem þurfa sérfræðiþjónustu en eru ráðgefandi um hvaða einstaklinga ætti að rannsaka nánar.

Eins og venja er með leiðbeiningar frá SIGN er gerð stutt grein fyrir þeim rannsóknum sem liggja að baki einstaka ráðleggingum. Þar sem skortur er á rannsóknum og óvissa um hvað eigi að ráðleggja sem bestu meðhöndlun er það skýrt tekið fram.

Aðalatriði

~ Aukin fræðsla og þekking til að draga úr fordómum.

~ Aukin árvekni heilbrigðisstarfsfólks gagnvart þvagleka.

~ Bætt aðgengi að mati og meðferð fagaðila innan heilsugæslu.

~ Einföld ráð og meðferð hjá sjúkraþjálfara/hjúkrunarfræðingi nægja oft.

Uppsetning

Leiðbeiningunum er skipt í kafla með umfjöllun um meðal annars:

a. Umfang vandamálsins og áhrif á lífsgæði.

b. Mat á þvagleka – flokkun.

c. Meðferð bæði með og án lyfja (m.a. æfingar og sjúkraþjálfun).

d. Hjálpartæki við þvagleka (s.s. bindi, bleiur og þvagpokar).

e. Upplýsingar ætlaðar almenningi / sjúklingum og helstu hjálparstaðir/-samtök.

f. Gæðamat og tillögur um frekari rannsóknir.

g. Viðaukar (m.a. spurningalisti og þvaglekaskrá)

Meginráðleggingar

· Íhuga ætti að nota staðlaða spurningalista um lífsgæði og alvarleika þvagleka við mat á áhrifum þvagleka á einstaklinga og til að meta árangur meðferðar.

· Fræða á þá sem hafa þvagleka um hvaða meðferðarmöguleikar eru í boði.

· Heilbrigðisstarfsfólk ætti að hafa frumkvæði að því að spyrja út í þvagleka og vera meðvitað um hvað það getur verið erfitt að vekja máls á þessu vandamáli.

· Öllum einstaklingum með þvagleka á að bjóða frekara mat og meðhöndlun.

· Grindarbotnsæfingar ættu að vera fyrsta ráðlagða meðferðin hjá konum með áreynsluþvagleka eða blandaðan þvagleka (mixed incontinence).

· Ástand grindarbotns ætti að meta með þreifingu (áður en grindarbotnsæfingar hefjast).

· Þar sem möguleiki er á hópsjúkraþjálfun ætti að bjóða sjúklingum að sækja slíka þjálfun eða gefa kost á einkatímum.

· Bjóða á blöðruþjálfun einstaklingum með óðamigu (urge urinary incontinence).

· Duloxetine ætti aðeins að nota sem hluta af meðferðaráætlun og þá samhliða grindarbotnsæfingum við áreynsluþvagleka hjá konum. Ráðlagt er að reyna 4 vikna meðferð með duloxetine við miðlungs til alvarlegum áreynsluþvagleka hjá konum. Meðferð á að endurmeta aftur eftir 12 vikur m.t.t. árangurs og hvort viðeigandi sé að halda meðferð áfram.

· Prófa ætti meðferð með oxybutynin, propriverine, tolterodine eða trospium til að draga úr virkni ofvirkrar þvagblöðru hjá einstaklingum með verulega bráða þvaglátaþörf með eða án óviðráðanlegs þvagleka.

· Konum með einkenni vegna blöðru- eða legsigs ætti að vísa til sérfræðings.

· Körlum með minnkaðan þvagflæðishraða (< 15 ml/sekúndu) eða skerta blöðrutæmingu (þvagmagn eftir þvaglát >100 ml) ætti að vísa til sérfræðings.

Upplýsingar ætlaðar almenningi/sjúklingum

Í kafla 8 í leiðbeiningunum eru upplýsingar ætlaðar almenningi/sjúklingum og ummönnunaraðilum. Þar er m.a. fjallað um við hverju megi búast í fyrsta viðtali og hvaða spurningar sé rétt að vera búinn undir. Einnig er í þessum kafla bent á atriði sem gæti verið ráðlegt að spyrja um. Í lok þessa kafla er einnig upptalning á vefsetrum helstu aðila í Bretlandi með upplýsingar ætlaðar almenningi um þvagleka og tengd mál.

Annað sem vert er að benda á

Í kafla 9 í leiðbeiningunum er tekið á atriðum sem snúa að gæðamati og settar fram tillögur um frekari rannsóknir þar sem vitneskju er ábótavant.

Viðaukar og ítarefni

Viðaukar eru 5 og er sérstaklega bent á viðauka númer 5 þar sem fjallað er um hvað þjónusta af þessu tagi krefðist í formi mannafla, fjármagns og tækjabúnaðar og hver ávinningur væri af þjónustunni.