Bólusetningar
Bólusetning er ónæmisaðgerð sem ætlað er að koma í veg fyrir alvarlegan smitsjúkdóm. Bóluefnin eru ýmist unnin úr veikluðum veirum eða bakteríum eða þau innihalda efni sem finnast í þessum sýklum. Bóluefnin sjálf valda oftast litlum einkennum en vekja upp mótefnasvörun í líkamanum sem kemur í veg fyrir eða dregur úr líkum á að fólk veikist af sjúkdómnum sem bólusett er gegn.
Bólusetningar hafa verið almennar hér á landi í marga áratugi og þátttaka í þeim er mikil, einkum í bólusetningu barna. Þetta er mjög mikilvægt þar sem farsóttum verður ekki haldið í skefjum nema þorri fólks sé bólusettur. Brýnt er að bólusetningar barna nái til nær allra barna í hverjum fæðingarárgangi. Með því móti er unnt að mynda svonefnt hjarðónæmi gegn skæðum smitsjúkdómum, sem þýðir að ónæmi gegn þeim verður nægilega algengt í landinu til þess að koma í veg fyrir útbreiðslu sjúkdómanna, jafnvel þótt vart verði við einstök tilfelli.
Vegna almennrar þátttöku landsmanna í bólusetningum hefur ekki verið talin þörf á að gera bólusetningu að skyldu. Bólusetningar barna eru fólki að kostnaðarlausu en fullorðnir og ferðamenn greiða kostnað við bólusetningar. Sérstakar bólusetningar, sem gripið er til vegna opinberra sóttvarnaráðstafana, eru fólki að kostnaðarlausu.
Alvarlegar aukaverkanir bólusetninga eru mjög fátíðar en geta sést hjá u.þ.b einum af hverjum 500.000-1.000.000 bólusettum. Hugsanlegur skaði af bólusetningu er því margfalt minni en sá skaði sem hlýst af sjúkdómnum sem bólusetningin kemur í veg fyrir.Lög og reglugerðir um bólusetningar
Árið 2000 féllu úr gildi lög um ónæmisaðgerðir nr. 38/1978. Í stað þeirra hefur verið sett reglugerð nr. 221/2001 um bólusetningar og er hún byggð á stoð í sóttvarnalögum nr. 19/1997. Reglugerðin kveður á um að þær bólusetningar barna sem mælt er með skulu vera þeim sem lögheimili hafa á Íslandi að kostnaðarlausu. Greiðsluhlutdeild fullorðinna vegna bólusetninga sem mælt er með skal hins vegar fylgja lögum og reglugerðum um almannatryggingar. Samkvæmt reglugerðinni skulu ferðamenn sjálfir greiða fyrir viðeigandi bólusetningar vegna ferða úr landi. Sérstök ákvæði gilda um bólusetningar gegn alvarlegum farsóttum eða þegar sérstök smithætta er innan lands. Slíkar bólusetningar skulu vera mönnum að kostnaðarlausu.
Uppfært 3. desember 2008
Bólusetningar draga nafn sitt af uppgötvun breska læknisins Edward Jenners árið 1796, en hann benti á að nota mætti bóluefni gegn kúabólu til þess að koma í veg fyrir bólusótt. Taldi hann að þannig mætti útrýma bólusótt úr heiminum. Það tók að vísu nær tvær aldir að ná því markmiði.
Íslendingar urðu meðal fyrstu þjóða að hefja bólusetningu gegn kúabólu og þar með bólusótt. Var það gert árið 1805 með lagaboði danskra stjórnvalda í kansellíbréfi þar að lútandi, í samræmi við ákvörðun heilbrigðisyfirvalda árið 1802. Var landsmönnum þaðan í frá gert skylt að láta bólusetja sig gegn bólu og hélst sú lagaskylda til ársins 1978. Þannig tókst að útrýma úr landinu einnni skæðustu farsótt sem herjaði á Íslendinga á öldum áður.