Augnsýkingar af völdum adenoveira
Adenoveirur eru algengasta orsök tárubólgu (conjunctivitis) en að auki getur þær valdið sýkingum með einkennum frá m.a. loftvegum, meltingafærum og miðtaugakerfi. Sýkingar af völdum adenoveira eru í gangi allt árið og oft verður vart tímabundinnnar aukningar á tilfellum í samfélaginu. Einnig eru faraldrar af völdum adenoveira vel þekktir, einkum við náin samskipti margra einstaklinga. Helstu dæmi eru sumarbúðir barna ásamt her- og æfingabúðum.
Lýst hefur verið a.m.k. 51 mismunandi sermisgerðum (serotypes) adenoveiru í mönnum og er þeim skipt í 6 undirflokka frá A-F. Margar sermisgerðir eru tengdar ákveðnum sýkingum og einnig er sermisgerðin háð aldri sjúklings, ákveðnar sermisgerðir eru því algengari í börnum en fullorðnum eða öfugt. Sýking af tiltekinni sermisgerð gefur ágæta vörn gegn framtíðarsýkingum sömu sermisgerðar.
Helstu sýkingar af völdum adenoveiru og tengsl við sermisgerðir:
- Hornhimnutárubólga í faröldrum (epidemic keratoconjunctivitis) tengist sermis-gerðum 8, 19 og 37
- Koktáruhiti (pharyngoconjunctival fever) tengist sermisgerðum 3 og 7
- Efri og neðri loftvegasýkingar með kvefeinkennum, hálssærindum, hósta og hita tengist sermisgerðum 1, 2 og 4?6 hjá börnum og 3, 4 og 7 hjá fullorðnum
- Iðrasýkingar með niðurgangi tengist sermisgerðum 2, 3, 5, 40 og 41
- Blöðrubólga tengist sermisgerðum 7, 11 og 21
- Sýkingar í miðtaugakerfi tengist sermisgerðum 2, 6, 7 og 12
- Einkenni augnsýkinga af völdum adenoveira
Koktáruhiti (pharyngoconjunctival fever)
Þessi sjúkdómsmynd er algengust í börnum, getur náð útbreiðslu þar sem mörg börn eru saman komin og er meðal annars vel þekkt í sumarbúðum barna. Helstu einkennin eru tárubólga með roða í slímhúð augans, hálsbólga, kvef, stækkaðir eitlar á hálsi og hiti um 38°C. Sýkingin getur verið í ýmist öðru eða báðum augum, hún gengur yfirleitt yfir á 3?5 dögumn og lítil hætta er á ofansýkingum með bakteríum. Engin viðvarandi skaði verður á auganu í kjölfar sýkingarinnar.
Hornhimnutárubólga í faröldrum
Faraldrar með eftirfarandi sjúkdómsmynd eru vel þekktir hjá fullorðnum. Sýkingin byrjar gjarnan með tárubólgu með roða í slímhúðum augans, oft er hún í báðum augum ásamt stækkuðum eitlum framan við eyru. Tárubólgan stendur yfir í 1?4 vikur, en þegar hún er í rénun getur farið að bera á einkennum hornhimnubólgu, sem eru birtufælni, sársauki í augum og sjóntruflanir. Bólgan getur verið viðvarandi í hornhimnunni svo mánuðum skiptir og í einstaka tilfellum standa eftir varanleg ör á hornhimnunni.
Greining
Sjúkdómsgreining er í flestum tilfellum byggð á sjúkdómseinkennum en hægt er að senda strok frá augum eða skrap frá hornhimnunni á rannsóknarstofuna í veirufræði við Landspítala?háskólasjúkrahús til nánari greiningar. Einnig er hægt að gera mótefnamælingar í blóði.
Meðferð
Meðferðin miðast að því að draga úr einkennum og koma í veg fyrir ofansýkingar með bakteríum og felst í verkjastillandi meðferð ásamt augnsmyrslum/dropum sem innihalda sýklalyf. Sérhæfð meðferð og bóluefni gegn adenoveirunni er ekki til.
Smitleiðir
Algengustu smitleiðir eru:
- manna á milli með höndum
- bein snerting við vessa úr auga úr sýktum einstaklingi
- óbein snertin við sýkta vessa með snertingu við mengað yfirborð, mengu áhöld eða mengaða vökva.
Oft má rekja upphaf smits hjá starfsfólki í verksmiðjum til vökva sem notaðir eru til augnskolunar eftir minniháttar augnslys; smit á sér þá stað með fingrum, áhöldum eða öðrum menguðum hlutum. Svipaðir faraldrar hafa einnig komið upp á augndeildum og læknastofum og smit meðal starfsfólks getur viðhaldið faraldrinum. Algengt er að smit verði innan fjölskyldna, einkum þegar börn eru á heimilinu. Áverki á auga, jafnvel þótt lítilfjörlegur sé, eykur líkur á smitun.
Meðgöngutími
Tíminn frá smiti þar til einkenni koma í ljós er venjulega 4 til 12 dagar en getur verið lengri.
Tímabil sem sýktur einstaklingur er smitandi
Sýktur einstaklingur getur verið smitandi frá því skömmu áður einkenna verður vart upp í 14 daga frá upphafi einkenna.
Sýkingavarnir við hugsanlegt eða staðfest smit
Sá smitaði:
- Brýna skal fyrir smitberum að þvo sér oft um hendur og forðast snertingu við augað.
- Nota ber einnota pappírsþurrkur. Verði því ekki viðkomið skal sá sýkti vera með eigið handklæði þar til tekist hefur að útvega pappírsþurrkur.
- Smitandi einstaklingar mega ekki að deila augnlyfjum, dropagjöfum, augnsnyrtivörum né öðru sem snertir augun með öðrum.
Við smit á heilbrigðisstofnunum/augnalæknastofum: - Sjúklingum og heilbrigðisstarfsmönnum með hugsanlega sýkingu ber að forðast umgengni við aðra sjúklinga.
- Starfsmenn skulu þvo sér um hendur fyrir og eftir alla snertingu við hvern sjúkling. Nota ber hanska ef minnsti grunur er um smit og þurrka hendur vandlega með einnota pappírsþurrkum að loknum handþvotti.
- Margnota áhöld, sem notuð eru við augnskoðun, skal þvo vandlega og dauðhreinsa (með viðurkenndri aðferð) að notkun lokinni.
- Öllum augnlyfjum eða dropum, sem komist hafa í snertingu við augnlok eða slímhimnur, skal hent eftir notkun.
- Ef faraldurinn eru viðvarandi þarf að herða enn á varúðarráðstöfunum, meðal annars með því að taka á móti hugsanlega sýktum sjúklingum í sérstökum móttökuherbergjum.
- Þrífa þarf vel allt umhverfi hins sýkta með vatni og sápu og sótthreinsa jafnframt með mildri klórlausn yfirborð sem mengast með vessum úr augum eða nefi.
- Við faraldra þarf að rekja smitleiðir til uppruna smitsins (t.d. menguð augnlyf eða skolvökva) og gera viðeigandi ráðstafanir til að hindra frekari útbreiðslu.
Sóttvarnalæknir
Uppfært 2. mars 2007