Biðlistar
Reglulega kemur upp í samfélaginu umræða um biðlista sjúkrastofnana. Undantekningalítið er um að ræða gagnrýni vegna langra biðlista eftir ákveðnum skurðaðgerðum eða tegund þjónustu. Er því ekki úr vegi að kanna betur hvaða upplýsingar er að finna í biðlistatölum og hvaða ályktanir er hægt að draga af þeim.
Landlæknisembættið hefur um árabil fylgst með stöðu á biðlistum hjá sjúkrahúsum. Gögnum hefur verið safnað, unnið úr þeim og niðurstöður birtar almenningi, nú síðustu árin á vefsetri embættisins. Þar til nýlega voru biðlistatölur birtar sem heildarfjöldi þeirra sem biðu eftir þjónustu ákveðinna sérgreina og meðalbiðtími þeirra, þ.e. hversu lengi einstaklingarnir höfðu að meðaltali beðið þegar staðan var könnuð. Nýlega var fyrirkomulaginu breytt, þannig að nú er birtur fjöldi sem bíður eftir ákveðnum aðgerðum eða ákveðinni þjónustu. Gefur það gleggri mynd af stöðu mála, t.d. varðandi skurðaðgerðir, þar sem iðulega er mikill munur á bið eftir ólíkum aðgerðum sem þó eru framkvæmdar innan sömu sérgreinar.
Þegar tölur um fjölda á biðlistum eru skoðaðar þarf ætíð að hafa í huga að bæði fjöldi og biðtími geta verið sveiflukenndir, ekki síst eftir árstíðum. Hafa þar m.a. áhrif tímabundnar lokanir sjúkradeilda, sem geta verið nauðsynlegar vegna sparnaðar eða sumar- og jólaleyfa starfsfólks. Þá má ekki gleyma því að langur listi þýðir ekki alltaf lengstu biðina. Munur er á fjölda aðgerða eftir tegundum og því getur einstaklingur á biðlista sem samanstendur af fáum einstaklingum þurft að bíða mun lengur en sá sem er á lengri lista.
Hæfileg bið?
Þegar kemur að valaðgerðum, þ.e. þeim sem ekki eru gerðar í bráðainnlögn, má segja að gagnlegt geti verið að hafa biðlista. Iðulega þarf fólk sem fer í aðgerð að gera ráðstafanir vegna fjarvista frá vinnu, aðstoðar við heimilisrekstur o.s.frv. Slíkt tekur tíma og því ekki óeðlilegt að fólk vilji hafa einhvern fyrirvara á innlögn. Á sama hátt nýtast slíkir listar sjúkrahúsum við skipulagningu á innlögnum. Þannig getur t.d. nýting á deildum orðið jafnari og álag á starfsfólk dreifst.
Það er umdeilanlegt hvað telst hæfileg bið eftir þjónustu. Fer það eftir eðli þjónustunnar en ekki síður skynjan einstaklingsins sem þjónustunnar þarfnast. Langir biðlistar fyrirfinnast í flestum þeim löndum sem við berum okkur saman við þegar kemur að mati á umfangi og gæðum heilbrigðisþjónustunnar. Sumar þjóðir hafa sett reglur um hámarksbiðtíma eftir þjónustu, þannig að sjúkratryggðir eigi rétt á að leita annað eftir þjónustu, án viðbótarkostnaðar. Hér á landi hafa slíkar reglur ekki verið settar, enda e.t.v. aðrir kostir nærtækari, s.s. endurskoðun fjármögnunar sjúkrahúsanna.
Guðrún Kr. Guðfinnsdóttir
verkefnisstjóri, Landlæknisembættinu
Birtist í Mbl. 31. mars 2004
Uppfært 18. nóvember 2008