Ótímabærar þunganir
Ótímabærar þunganir ungra stúlkna
Unglingsárin eru tímabil mikilla breytinga hvað varðar líkamlegan, sálrænan og félagslegan þroska. Á þessum tíma eru unglingarnir að oft prófa nýja hluti og öðlast þannig meiri reynslu. Það hefur í för með sér að unglingar taka stundum ákvarðanir sem geta haft afdrifaríkar afleiðingar um framtíðina. Í dag aukast sífellt áreiti og kröfur frá samfélaginu um það að vera kynþokkafullur og að allt sé leyfilegt. Unglingarnir okkar þurfa verulega sterk bein til að geta staðið við eigin ákvarðanir og kemur þá ekki síður til kasta fullorðins fólks til að standa við bakið á þeim.
|
Hér á landi virðist sem svo að fullorðnu fólki finnist það ekki tiltökumál að ungar stúlkur verði ófrískar og eigi börn. Tíðni þungana hér á landi er hærri en í nágrannalöndum okkar. Árin 2001-2002 var tíðni þungana á Íslandi 40 á hverjar þúsund konur, 15-19 ára, um 20 í Danmörku og tæplega 30 í Svíþjóð, Noregi og Finnlandi (Sóley Bender, 2005). Þróunin hefur samt verið sú að dregið hefur úr þungunum meðal ungra stúlkna og á allra síðustu árum einnig úr fóstureyðingum (Landlæknisembættið 2005).
Sumir velta því væntanlega fyrir sér hvað sé svo slæmt að unglingsstúlka verði ófrísk. Hér hafa fjölskyldur hjálpast að og reynt að styðja ungar mæður við að ala upp sín börn. Því er til að svara að rannsóknir benda til þess að það að það að ung stúlka eignist barn, eiginlega barn sjálf, getur haft afdrifaríkar afleiðingar fyrir hana. Það að eignast barn er mikil skuldbinding sem hefur í för með sér ýmisleg áhrif á líkamlega, andlega og félagslega heilsu, en ekki síður áhrif á tækifæri ungrar móður til frekari þroska og menntunar.
Við, sem samfélag, verðum að leitast við að standa saman um að styðja við og fræða unglingana um hversu mikil ábyrgð því fylgir að stunda kynlíf. Við eigum að vera tilbúin að ræða við unglinga á heiðvirðan hátt um kynlíf hvort sem við erum í hlutverki foreldra, kennara eða annarra sem vinna með unglingum. Góð og fjölbreytt ráðgjafarþjónusta á sviði kynheilbrigði þarf að vera til staðar.
Rannsóknir hér á landi og í nágrannalöndum hafa leitt í ljós að fæstar unglingsstúlkur hafa hug á barneign á unga aldri. Því er nauðsynlegt að styðja við þau verkefni sem miða að því að draga úr ótímabærum þungunum unglingsstúlkna og að þróa nýja aðferðir.
Sem dæmi um þjónustu hér á landi:
-
Heilsugæslan hefur verið að þróa unglingamóttökur, ásamt því að veita þjónustu í skólaheilsugæslu sem og af hjúkrunarfræðingum og læknum á stöðinni sjálfri.
-
Landspítali - háskólasjúkrahús starfrækir ráðgjafarþjónustu um kynheilbrigði.
-
Til eru fjölmargir möguleikar á getnaðarvörnum. Landlæknisembættið mælir með því að notaðir séu smokkar sem minnka líkur á þungunum og kynsjúkdómum.
-
Ef stúlkan eða parið telur að hætta sé á að þungun hafi átt sér stað þá er neyðargetnaðarvörnin til staðar. Hana má fá hjá læknum, í apótekum, unglingamóttökum og skólaheilsugæslu.
Að lokum viljum við benda á að það er nauðsynlegt að vernda bernskuna. Unglingar eru ekki tilbúnir að eiga börn og okkur sem samfélagi ber skylda til að fræða þá og styðja í að velja kosti sem auka líkur á að þeir hafi tækifæri til að öðlast þann þroska til að geta síðar átt börn sem eru velkomin í heiminn.
Anna Björg Aradóttir yfirhjúkrunarrfræðingur
Sigurður Guðmundsson landlæknir
Birtist í Mbl. 7. nóvember 2005
Uppfært 18. nóvember 2008