Húðkrabbamein
Hverjir fá húðkrabbamein?
Áhættuþættir húðkrabbameina eru nokkrir. Áhættan er mismikil eftir litarafti. Verulega aukin áhætta fylgir mjög ljósri húð, sem brennur auðveldlega í sól (ljóshærðir/rauðhærðir). Þeir sem hafa þessa viðkvæmustu húðgerð fá freknur auðveldlega.
Sortuæxli eru t.d. tíu sinnum algengari hjá hvítum en svörtum. Þeir sem eru með mjög dökka húð eins og blökkumenn eru í minni áhættu, en geta samt fengið húðkrabbamein. Meinin koma þá oft á staði þar sem minna litarefni er í húðinni eins og undir nöglum, lófa eða iljar.
- Litaraft (ljós húð).
- Sólbruni.
- Fjölskyldusaga um húðkrabbamein.
- Mikill fjöldi fæðingarbletta.
- Óreglulegir fæðingarblettir.
- Meðfæddir blettir.
Sólbruni eykur verulega hættu á sortuæxlum, sérlega ef húðin brennur með blöðrum. Ýmsar rannsóknir benda til þess að áhættan á húðkrabba margfaldist hjá þeim sem brenna sem börn eða unglingar.
Erfðaþættir geta skipt máli í sumum tilfella sortuæxla. Til eru áhættufjölskyldur þar sem tveir eða fleiri í sömu fjölskyldu hafa fengið sortuæxli.
Þeir sem eru með marga fæðingarbletti (fleiri en 100) eru í meiri áhættu en þeir sem eru með fáa. Til eru svokallaðir óreglulegir fæðingarblettir (oft mislitir eða misstórir blettir). Einstaklingar (fjölskyldur) með óreglulega fæðingarbletti eiga frekar á hættu að fá sortuæxli (og þurfa að vera í reglulegu eftirliti).
Meiri hætta er á sortuæxlismyndun í meðfæddum fæðingarblettum. Almennt er mælt með því að fjarlægja slíka bletti (fyrirbyggjandi) ef tök eru á. Sortuæxli eru þó mjög sjaldgæf hjá börnum og talið óhætt að bíða fram á unglingsár með að fjarlægja blettina.
Aðrir orsakaþættir, en mun léttvægari, eru útsetning húðar fyrir arseniki, kolum eða endurteknum röntgengeislum.
Hver eru þessi húðkrabbamein?
Þrjár gerðir húðkrabbameina eru algengastar. Faraldsfræðilegar rannsóknir hafa sýnt að orsakatengsl eru á milli sólargeislunar og allra þessara krabbameina.
Mismunandi gerð húðkrabbameina:
Oftast með húðskoðun. Finnist grunsamlegur blettur, er tekið sýni úr honum og skoðað í smásjá. Með smásjárrannsókninni má greina hvort bletturinn er góðkynja eða illkynja.
Þessar upplýsingar voru fyrst birtar sem Hollráð á vef Landlæknisembættisins í mars 2000.
Uppfært 14. nóvember 2008