Sólbrúnka
Er sólbrúnka holl?
Á undanförnum áratugum hefur það þótt hraustleikamerki ef húðin er brún. Raunin er þó alls ekki sú!! Sólbrúnka er í raun ekki annað en merki um skemmd í húðinni. Þegar húðin er útsett fyrir sólargeislun þá reynir hún að verja sig gagnvart skaðlegum geislunum með því að framleiða meira litarefni (melanin).
Er hægt að verða brúnn án áhættu?
Það er engin örugg (áhættulaus) aðferð til þess að öðlast sólbrúnku. Brúnkan er svar við skemmd. Jafnvel þó húðin brenni ekki af völdum sólargeislunar, þá hafa geislarnir skemmandi áhrif á húðina.
Eru ljósabekkir öruggari (skaðlausari) leið til þess að verða brúnn?
Nei, alls ekki. Geislun bekkjanna getur orsakað húðkrabbamein, ský á augasteinum og hraðað öldrun húðarinnar verulega. Útfjólubláir (UVA) geislar ljósabekkjanna hafa bæði í för með sér skammtíma og langtíma áhættu fyrir húðina.Þar að auki geta ljósin framkallað ofnæmisviðbrögð í húðinni gagnvart ilmefnum og kremum, til dæmis í snyrtivörum og lyfjum.
Á vefsvæði Geislavarna ríkisins er að finna ýmsar gagnlegar upplýsingar varðandi ljósabekki.
Af hverju ávísa húðlæknar stundum ljósameðferð?
Í langvinnum erfiðum húðsjúkdómum eins og psoriasis og exemi þá eru sérstök meðferðarljós stundum notuð (UVB og PUVA). Meðferðin fer fram undir eftirliti hjúkrunarfræðings og læknis í stuttan tíma. Í þessum tilfellum eru meðferðarúrræði ekki mörg og önnur meðferð, t.d. inntökulyf ef til vill með meiri aukaverkanir eða áhættu en ljósameðferðin.
Brúnkudýrkun á Íslandi. Tollum við ekki í tískunni?
Hér á landi hefur brúnka verið í tísku undanfarna áratugi. Þar erum við langt á eftir öðrum löndum. Ofurfyrirsæturnar og Hollywoodleikararnir sækjast ekki lengur eftir brúnku. Sjáið t.d. Nicole Kidman, ímynd hennar er hin heilbrigða, hvíta húð! Eigum við fullorðna fólkið þátt í að viðhalda þessari brúnkudýrkun hjá börnum okkar og unglingum með eigin hegðun?
Hversu oft er óhætt að fara í ljós?
Það er ekki hægt að segja að það sé skaðlaust að fara svo og svo oft eða sjaldan í ljós.
Í ljósunum eru þekktir krabbameinsvaldandi geislar. Alveg eins og sígarettureykingar eru skaðlegar fyrir heilsuna í hvaða mæli sem er, þá gildir það sama um ljósin.
Hverjir eru þessir skaðlegu geislar frá sólinni?
Frá sólinni berast sýnilegir (ljós) og ósýnilegir geislar. Ósýnilegu geislarnir, kallaðir útfjólubláir A (UVA) og B (UVB) geislar, eru skaðlegu geislarnir. Báðir valda brúnku, sólbruna og sólarskemmdum í húð. Útfjólubláu geislarnir eru u.þ.b. 6% af heildar sólargeisluninni sem kemst til jarðar. Osonlagið, sem hjúpar jörðina, dregur í sig mest af þessum skaðlegu geislum. Vaxandi þynning á osonlaginu minnkar því náttúrulegar varnir gegn geislunum. Útfjólublá geislun er hlutfallslega sterkari á sumrin, þegar nær miðbaug dregur og uppi til fjalla. Skaðleg áhrif sólargeislunar aukast einnig við vind og endurkast frá vatni, snjó og sandi. Það er hægt að sólbrenna þó skýjað sé, þar sem skaðlegu geislarnir komast í gegn um skýin. Margur hefur brennt sig á þessu!
Hvernig skemma geislarnir húðina?
Helstu skaðlegu áhrif sólargeislunar á húð eru eftirfarandi:
-
Hraðar öldrun húðar verulega.
-
Skemmir stoðvefslag húðar, tætir upp collagen og elastin bandvefsþræði.
-
Freknur, litabreytingar.
-
Hrukkur.
-
Útvíkkaðar æðar, æðaslit (roði).
-
Frumubreytingar í húð.
-
Lyfjaofnæmi.
-
Húðkrabbamein.
Við skemmdirnar breytist húðin verulega, hún þykknar, verður eins og leðurlíki, hrukkast og missir teygjanleika sinn.
Hægt er að sjá verulegan mun á húð fullorðinna, eftir því hversu vel hún hefur verið varin fyrir sól.
Þessar upplýsingar voru fyrst birtar sem Hollráð á vef Landlæknisembættisins í mars 2000.
Uppfært 14. nóvember 2008