Óþekkt eða ADHD
|
Hegðun barna er eina greiningartækið sem hægt er að nota. Helstu einkennin eru ofvirkni, hvatvísi og athyglisbrestur, en mismunandi er hjá ólíkum einstaklingum hvaða einkenni er mest áberandi. Mikilvægt er að upplýsinga um hegðun barnsins sé aflað með skoðun á atferli þess en líka upplýsingum frá fóstrum/kennurum og foreldrum með tilvísan til sérstakra greiningarskilmerkja. Einkennin verða að vera til staðar í þeim mæli að þau hafi veruleg áhrif á líf barnsins. Lögð er áhersla á að greiningin sé gerð af vönum sálfræðingum og barnageðlæknum eða barnalæknum með viðeigandi undirsérgrein og hér á landi heyrir reyndar til algerra undantekninga að aðrir greini að meðhöndli börn með ADHD.
Algengast er að meðhöndla börn með ADHD með lyfjameðferð annars vegar og atferlismeðferð hins vegar. Algengast er að nota lyfið metýlfenídat, en Ritalín var til skamms tíma algengasta form þess. Lyfið slær oft með mjög afgerandi hætti á einkennin án þess að valda verulegum aukaverkunum.
Skiljanlegar eru áhyggjur foreldra vegna notkunar þessa lyfs þar sem það virkar á miðtaugakerfi, auk þess sem þekkt er að fíklar misnota lyfið. Þar ber að hafa í huga að þá er lyfið notað í miklu hærri skömmtum og að fíklar sprauta því gjarnan í æð til þess að fá örvandi áhrif. ADHD-sjúkdómurinn sem slíkur veldur aukinni áhættu á fíkn síðar meir á ævinni. Hins vegar hafa rannsóknir bent til þess að börn sem hafa verið meðhöndluð á þennan hátt við ofvirknisjúkdómi hafa síður lent í erfiðleikum en þau ofvirku börn sem ekki fengu þá meðhöndlun.
Á síðustu árum hafa komið til sögunnar forðatöflur með sama virka efninu, en algengustu tegundir þess eru Concerta og Ritalín Uno. Börn þurfa einungis að taka þessi lyf einu sinni á dag, sem er til bóta fyrir börn í skóla. Þá eiga fíklar erfiðara með að misnota þessi lyf en Ritalín. Þetta, ásamt ráðleggingum um nokkuð hærri dagskammta við ADHD, leiddi til þess að talsverð aukning varð á notkun lyfsins árið 2003, en nú hefur komist jafnvægi á notkunina og einstaklingum sem notuðu lyfið fjölgaði ekki milli áranna 2004 og 2005.
Áfram þarf að fylgjast vel með rannsóknum á virkni ofangreindra lyfja og tilkynningum um hugsanlegar aukaverkanir. Það gildir um þessi lyf eins og önnur að aldrei á að nota þau nema að vönduð greining sé fyrir hendi og upplýsingar liggi fyrir um æskilegasta skammt lyfsins og aukaverkanir. Mikilvægt er að upplýsa foreldrana og börnin sjálf, eftir því sem þau hafa þroska til, um allt sem varðar meðferðina.
Matthías Halldórsson
aðstoðarlandlæknir
Birtist í Mbl. 20. febrúar 2006
Uppfært 5. nóvember 2008