Landlæknisembættið - Directorate of Health

 Almennar bólusetningar

1.  Fjölsykrubóluefni: Innihalda fjölsykrur 23 mismunandi hjúpgerða pneumókokka. Virkni hreinna fjölsykrubóluefna er lítil hjá börnum og ættu þau því ekki að nota hjá börnum yngri en 5 ára.
2. Fjölsykrur tengdar próteinum: Innihalda fjölsykrur nokkurra hjúpgerða pneumókokka sem tengdar hafa verið við prótein. Prótein tengdu bóluefnin eru vel virk hjá ungum börnum og koma í veg fyrir alvarlegar sýkingar, einkum blóðsýkingu og heilahimnubólgu en eru minna virk gegn miðeyrnabólgu. Þau ættu því að nota hjá börnum yngri en 5 ára. Á markaði er eitt bóluefni sem inniheldur sjö hjúpgerðir, Prevenar®. Þessar sjö hjúpgerðir pneumókokka valda um 90% alvarlegra pneumókokkasýkinga hjá börnum yngri en tveggja ára á Íslandi, um 68% sýkinga hjá börnum tveggja til 16 ára, 43% hjá einstaklingum 16-65 ára og um 60% hjá einstaklingum eldri en 65 ára (Magnús Gottfreðsson/Helga Erlendsdóttir). Á næstu árum er von á bóluefnum sem innihalda fleiri hjúpgerðir og munu þau því veita vörn gegn fleiri sýkingum.

Í dag (febrúar 2004) hefur ekki verið tekin ákvörðun um almenna bólusetningu gegn pneumókokkum hjá börnum. Hins vegar er mælt með bólusetningu hjá:

• Öllum eldri en 60 ára á 10 ára fresti.

Bólusetning gegn pneumókokkum getur verið gagnleg hjá eftirtöldum hópum:

•  Einstaklingum (börnum og fullorðnum) með ónæmisbælandi sjúkdóma
  
• án milta vegna slyss eða sjúkdóms (asplenia)
  
•  með skert ónæmi, einkum vessabundið ónæmi
  
• á ónæmisbælandi meðferð 
  
• með HIV sýkingu 
  
• með langvarandi hjarta-, lungna- og nýrnasjúkdóma 
  
• með sykursýki
  
• Einstaklingum sem þurfa að undirgangast kuðungs (?cochlear?) ígræðslu
• Einstaklingum með mænuvökvaleka

Bólusetning með Prevenar®.

2. Leiðbeiningar um notkun bóluefna gegn hlaupabólu
Lifandi, veiklað bóluefni gegn hlaupabólu kom fyrst á markað í Japan upp úr 1970. Þar og í nokkrum öðrum löndum í Asíu hefur bóluefnið verið notað í ungbarnabólusetningu til margra ára en í Bandaríkjunum hefur frá og með 1995 verið mælt með bólusetningu allra barna eldri en 12 mánaða.

Hlaupabólubóluefni (VarilrixÒ, GlaxoSmithKline) hefur verið á markaði hér á Íslandi í nokkur ár en ekki hefur verið mælt með almennri notkun þess í ungbarnabólusetningum hér á landi. Þar sem að bóluefni gegn hlaupabólu hefur sýnt sig að vera mjög virkt gegn alvarlegri hlaupabólu (>95%) og vel virkt gegn allri hlaupabólu (70-90%) vill sóttvarnalæknir benda íslensku heilbrigðisstarfsfólki á nokkrar ábendingar og frábendingar fyrir notkun þessa bóluefnis.
Á þessari stundu hefur ekki verið tekin ákvörðun um almenna notkun bóluefnisins í ungbarnabólusetningum á Íslandi.

Ábendingar:

1. Hraustir einstaklingar eldri en 12 mánaða sem ekki hafa fengið hlaupabólu. Geta verið bólusettir að eigin ósk og á eigin kostnað. Börn 12 mánaða til og með 12 ára fá eina sprautu en einstaklingar 13 ára og eldri tvær sprautur með 4-8 vikna millibili.
2. Hraustir einstaklingar sem annast ónæmisbælda sjúklinga og ekki hafa fengið hlaupabólu; t.d. einstaklingar í fjölskyldum þar sem ónæmisbældur einstaklingur dvelur eða starfsfólk á sjúkrahúsum. Mjög litlar líkur eru á að bólusettur einstaklingur smiti hinn ónæmisbælda af veirunni sem er í bóluefninu og því er ekki þörf á sérstökum varúðarráðstöfunum í samskiptum ónæmisbældra við nýbólusettan einstakling.
3. Hraustir einstaklingar útsettir fyrir hlaupabólu. Hafi hraustur einstaklingur verið útsettur fyrir hlaupabólu þá getur bólusetning innan þriggja sólarhringa frá smiti komið í veg fyrir sjúkdóm.
4. Hlaupabólubóluefni má gefa samtímis öllum bóluefnum en ekki í sömu sprautu eða á sama stað. Ef MMR bóluefnið er ekki gefið á sama tíma þá verður að líða minnst 1 mánuður á milli bólusetninga. Þetta gildir ekki um önnur bóluefni.
   

Frábendingar:

1. Börn <12 mánaða. Þar sem mótefni gegn hlaupabólu frá móður geta verið til staðar í barninu allt fyrsta árið þá er almennt ekki ráðlegt að bólusetja börn < 12 mánaða því mótefnin geta minnkað ónæmissvörunina.
2. Ónæmisbældir einstaklinga. Að öllu jöfnu skal forðast að bólusetja ónæmisbælda einstaklinga, sérstaklega þá með bælingu á frumubundnu ónæmi. Ekki skal bólusetja sjúklinga með ALL (acute lymphocytic leukemia) fyrr en sjúkdómurinn hafi verið í rénun (remission) í eitt ár.
3. Einstaklingar á sterameðferð. Einstaklingar á háskammta sterameðferð (>2 mg/kg/dag af prednisón eða >20 mg/dag ef >10 kg) í meira en 1 mánuð skal ekki bólusetja. Eftir að sterameðferð hefur verið hætt í 1 mánuð má hins vegar bólusetja. Sjúklingar á lægri skömmtum af sterum og a.ö.l. með óskert ónæmiskerfi má bólusetja þó margir kjósi að hætta meðferð í 1-2 vikur áður. Sterameðferð með innöndunarúða er ekki frábending fyrir bólusetningu.
4. Þungun og brjóstagjöf. Engin dæmi eru um alvarlega sýkingu hjá fóstri eftir bólusetningu móður. Brjóstagjöf er ekki frábending fyrir bólusetningu móður eða barns.
5. Ofnæmi fyrir neomycin. Saga um alvarleg ofnæmisviðbrögð við neomycin er frábending fyrir bólusetningu. Hafi einstaklingur hins vegar einungis sögu um ofnæmisviðbrögð í húð (contact dermatitis) er óhætt að bólusetja.
6. Gjöf mótefna og annarra blóðefna. Hafi einstaklingur fengið mótefni eða blóðgjöf er ráðlagt að bíða með bólusetningu í a.m.k. 5 mánuði þar sem mótefnasvarið getur orðið lélegt.
7. Gjöf salisýlata. Hætta á Reye heilkenni er óþekkt eftir bólusetningu einstaklinga sem eru á salicýlat meðferð. Bóluefnaframleiðandinn mælir hins vegar með að bíða með salicýlatgjöf í sex vikur eftir bólusetningu.

Aukaverkanir bólusetninga:
Aukaverkanir hlaupabólubólusetninga eru fátíðar og mun sjaldgæfari en eftir venjulega hlaupabólu.

1. Hlaupabóluútbrot hafa sést í 37 skipti eftir hverjar 100.000 bólusetningar. Í flestum tilfellum var um náttúrulega hlaupabólu að ræða.
2. Herpes zoster sést eftir 2,6 bólusetningar af hverjum 100.000 en sést hjá um 68 af hverjum 100.000 börnum sem sýkst hafa af hlaupabólu.
3. Engum alvarlegum tilfellum hefur verið lýst hjá einstaklingum sem sýkst hafa af veiklaðri veiru sem í bóluefninu er.

23. febrúar 2004
Sóttvarnalæknir

Sent til: Heilsugæslustöðva og Heilsuverndarstöðvar Reykjavíkur

Uppfært 3. mars 2007