Landlæknisembættið - Directorate of Health

Dreifibréf Landlæknisembættisins nr. 4/2006

Leiðbeiningar um aðgerðir til varnar skyndidauða ungbarna

Skyndidauði ungbarna, öðru nafni vöggudauði, er skilgreindur þannig að ungbarn, oftast á aldrinum 2ja-4ra mánaða, deyr í svefni, án undanfarandi veikinda, og vönduð krufning með viðeigandi rannsóknum leiðir ekki í ljós dánarorsök.

Tíðni vöggudauða hér á landi hefur verið með því lægsta sem þekkist í nálægum löndum og óvíst er að unnt sé að lækka hana enn frekar með sérstökum aðgerðum, enda eru orsakir enn óþekktar.

Árið 1994 gaf Landlæknisembættið út leiðbeiningar um aðgerðir til varnar skyndidauða ungbarna. Í ljósi nýrrar þekkingar þótti ástæða til að endurskoða þær. Leitað var til Katrínar Davíðsdóttur barnalæknis og Sesselju Guðmundsdóttur hjúkrunarfræðings á Miðstöð heilsuverndar barna, Atla Dagbjartssonar og Gylfa Óskarssonar, fulltrúa Félags barnalækna. Í samvinnu við þau eru eftirfarandi tillögur að leiðbeiningum til foreldra ungbarna settar fram.

Helstu breytingar við leiðbeiningarnar frá árinu 1994 varða snuðnotkun. Nýjar rannsóknir benda til þess að notkun snuðs dragi úr líkum á vöggudauða og því er mælt með henni þegar brjóstagjöf er komin vel á veg.

Aðrar breytingar eru að aukin áhersla er lögð á að ungbörn sofi á bakinu. Ef það reynist af einhverjum ástæðum erfitt er mælt með að því að þess sé gætt að börnin geti ekki oltið á grúfu, t.d með. því að styðja við barnið með koddum.

Landlæknisembættið vill undirstrika mikilvægi þess að ráðleggingar séu gefnar á þann hátt að þær dragi úr kvíða foreldra en leiði þó ekki til þess að foreldrar telji að með því að fylgja þeim sé tryggt að skyndidauði geti ekki átt sér stað.

1. Leggið heilbrigð ungbörn til svefns þannig að þau liggi á baki. Ef hliðarlega er valin verður að gæta þess að þau geti ekki oltið yfir á grúfu þar sem þeirri legu hefur fylgt aukin áhætta á vöggudauða. Þegar um er að ræða fyrirbura eða ungbörn sem hafa verið veik eða hafa meðfæddan galla af einhverju tagi skal fylgja sérstökum fyrirmælum læknis.
   
   
2. Forðist tóbaksreykingar, sérstaklega á meðgöngutíma, á heimilum ungbarna og öðrum stöðum þar sem þau dveljast.
   
   
3. Látið ungbörn sofa í eigin rúmi í herbergi foreldra fyrstu mánuðina. Sérstaklega er varhugavert að börn deili rúmi með þeim sem: 
   -  Reykja. 
   -  Hafa notað áfengi eða önnur vímuefni. 
   -  Nota lyf sem hafa þau áhrif að svefn er dýpri. 
   -  Eru mjög þreyttir.
   
   
4. Hafið barnið á brjósti sé þess kostur.
   
   
5. Notið ekki kodda undir höfuð ungbarna þegar þau eru lögð til svefns og forðist mjúkar dýnur og mjúk leikföng í rúmum þeirra. Gætið þess að gæludýr á heimilinu komist ekki í rúm barnanna.
   
   
6. Forðist ofdúðun ungbarna. Fylgist með því að þeim sé ekki of heitt, t.d. hvort þau svitna, og minnkið klæðnað og annan umbúnað ef svo er.
   
   
7. Mælt er með snuðnotkun á svefntíma þegar brjóstagjöf er komin vel á veg þar sem rannsóknir benda til að það dragi úr líkum á vöggudauða.
   
   
8. Látið fylgjast vel með heilbrigði ungbarna. Notfærið ykkur þá ungbarnavernd sem í boði er.

Landlæknisembættið hvetur yfirmenn stofnana til að kynna leiðbeiningarnar vel fyrir starfsfólki sínu. Einnig að fagfélög kynni þær fyrir félagsmönnum í fagtímaritum og á fræðslufundum.

Seltjarnarnesi, 24. febrúar 2006
Landlæknir

Afrit sent til yfirlækna/lækna, hjúkrunarfræðinga/ljósmæðra á heilsugæslustöðvum, hjúkrunarforstjóra og lækningaforstjóra heilbrigðisstofnana og sjúkrahúsa, fæðingadeilda og barnadeilda sjúkrahúsa, heimilislækna, barnalækna, Ljósmæðrafélags Íslands, Félags íslenskra hjúkrunarfræðinga, Félags íslenskra barnalækna, Félags íslenskra heimilislækna, Læknafélags Íslands, Miðstöðvar heilsuverndar barna, Miðstöðvar mæðraverndar.

Uppfært 28. nóvember 2008